Fabre steelt en voegt niets toe dans

ROTTERDAM - Na tien jaar actief te zijn geweest in verschillende media waagde de Vlaamse beeldend kunstenaar en theatermaker Jan Fabre zich in 1987 op het glibberige pad van de choreografie.

Die ontwikkeling lag voor de hand: deze kunst is een all round medium en ligt als een neergeworpen handschoen voor Fabre's voeten. Hij is zeker geen angsthaas en moet gedacht hebben: wat andere choreografen kunnen, kan ik ook. Een treurig misverstand. Hij worstelt met de omstandigheid dat hij wel over discipelen beschikt, maar niet over technisch sterke profdansers. Om niet uit te glijden in 'de wereld een dansfeest' klampte de machthebber der theaterlijke dwaasheden zich vast aan de allereerste bar-oefeningen van het ballet. Hij vergist zich deerlijk door aan te nemen dat balletbeginnelingen deze even perfect beheersen als hun professionele collega's. Maar ah la, dan het ballethandboek maar teruggebracht tot het voorwoord. Vervolgens smeert Fabre dit uit tot in het extreme. Vooral zijn timing is een compromisloze uiting van letterlijk op de spitz gedreven symmetrie en stamina.

Eeuwige schoonheid door het mensenmogelijke gaat de pijngrens voorbij, luidt zijn boodschap. Vele toeschouwers vonden zijn methoden te pijnlijk, wensten niet door de marteling heen te kijken. Wie dat wel doet, merkt al gauw dat Fabre een fascinerende dief is. Hij haalt krenten uit andermans pap en maakt een cocktail van Beckett, Bausch, Balanchine en gooit daar later een flinke scheut Childs en Forsythe doorheen. Nu is stelen van reeds gedane ontdekkingen in de dans toegestaan en tot op zekere hoogte ook nodig voor haar voortgang, maar mij gaat de culturele kleptomaan van Vlaanderen daarin te ver, omdat hij te weinig aan deze lichtende voorbeelden toevoegt.

In zijn nieuwste dansproduktie 'Da un'altra faccia del tempo' exploiteert hij zijn recente leerschool bij het Frankfurt Ballett van Billy Forsythe, niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk door onder anderen danser Antony Rizzi mee te nemen. Deze briljante kleine duivel is nu de tegenpool van de lange slungelachtige engel in wit ondergoed, Marc Vanrunxt. Rizzi is Fabre's reddende engel, vermomd als duivel.

Deze twee worden in evenwicht gehouden door Els Deceukelier en Marc Van Overmeir, een tyranniek echtpaar uit lang vervlogen tijden, dat de vernedering van pek en ganzeveertjes ondergaat en alleen elkaar nog heeft voor de bevrijdende lach. Zij vormen de schakel tussen de drie bedrijven op een partita van Eugeniusz Knapik en de symfonie 'Stimmen-Verstummen' van Sylvia Gubaidulina.

Fabre begaf zich in de voetsporen van Dante. Na een sfeertekening van het hemelse heelal, waar tijd buiten spel is gezet, verandert het podium in een aardse hel of tuin der lusten. Suggestief is de vondst om de achter- en zijwand af te dekken met zwarte ritselende draden, waardoor de zeventien spelers uit en in het niets verdwijnen en opkomen. Zijn zij eerst ruimtevaarders die als trotse paradepaardjes met blote voeten in het luchtledige schrapen, in het tweede deel wordt het podium een aards en vleselijk pandemonium, naar voorbeeld van Pasolini en Jeroen Bosch.

Fabre leeft zich uit in beeldspraak: er wordt door de porseleinkast gebanjerd op kothurnen die zelf uit opeengestapelde borden bestaan. De scherven brengen geen geluk.

Wat ons nog onvermijdelijk wacht, is het Vagevuur, als een smeulende heidebrand met zwaaiende lampen, rode dansers en donderend gedreun van Gubaidulina. De brand wordt abrupt gedoofd met een stortvloed van glasscherven, ter herinnering aan Fabre's 'Das Glas im Kopf wird vom Glas'. Op de knerpende vloer verschijnen drie Helena's Troubleyn in vijfde positie, de blik op oneindig. Wie van de drie is de echte? Over haar geest bereidt Fabre een operatrilogie voor en hij had deze tussentijdse verkenning van tijd nodig. Zeker is dat de door hem geschaakte Helena steunzolen nodig heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden