Faalt Merkel, dan faalt Europa

Duitse bondskanselier staat voor grootste vuurproef in haar politieke loopbaan

De 'IJzeren Dame' van Europa. Zo werd bondskanselier Angela Merkel vijf jaar geleden genoemd nadat ze tot ieders verbazing de Europese regeringsleiders met kracht ervan had overtuigd Griekenland te hulp te schieten. Het land stond met 300 miljard euro schuld aan de rand van het faillissement. Merkels Europa voorkwam de catastrofe.

Nu is opnieuw Merkels politieke vernuft vereist. Net als vijf jaar geleden ging ze eerst naar Parijs. Was het destijds vrij gemakkelijk de liberale Nicolas Sarkozy - met wie ze het goed kon vinden - aan haar zijde te krijgen, bij de socialist François Hollande leek het een stuk moeilijker te worden. Maar nee, een compromis was maandagavond snel gevonden, Europa kan weer vooruit met een sterke Frans-Duitse as.

Heel concreet is het compromis niet. De deur naar onderhandelingen staat nog altijd open, verzekerden de beide regeringsleiders in het Élysée. Maar dan moeten de Grieken eerst met een overtuigend plan komen, voegden ze er eensgezind aan toe. Over kwijtschelding van schulden, waarover Hollande positiever denkt dan Merkel, spraken ze maandag niet.

Het is typisch Merkel. Niet met grote gebaren maar met kleine stappen schuifelt ze in de richting van haar politieke doel. Maar bij elke stap heeft ze dat doel scherp in het vizier. De eenheid van Europa is voor haar het hoogste goed. De bondskanselier wordt vaak een gebrek aan visie verweten. Maar dat verwijt geldt niet haar Europese beleid.

In die zin is zij schatplichtig aan de man die ze tien jaar geleden zo meedogenloos van de troon stootte. Helmut Kohl staat terecht bekend als een groot Europeaan, zonder wie we nu geen euro zouden hebben. En die gemeenschappelijke munt kent geen bevlogener hoeder dan Kohls opvolger, Angela Merkel. "Faalt de euro, dan faalt Europa", luidt Merkels kernzin.

Merkel is en blijft de steun en toeverlaat van iedere aanhanger van het Europese project. Geen van de Europese regeringsleiders - de Spaanse niet, de Italiaanse niet, de Britse al helemaal niet - kan in staat worden geacht dat project op de rails te houden. Merkel zal het moeten doen, in deze historische week, waarin Griekensland op de drempel van de uitgang staat.

Maar Merkel zal haar overtuigingskracht niet alleen in haar contacten met haar Europese collega's nodig hebben, ook binnenlands valt er veel werk te verzetten. In vrijwel alle commentaren wordt het Griekse 'nee' van zondag als een nederlaag van de bondskanselier gezien. Met name in haar eigen partij brokkelt de steun voor haar beleid af.

Bij de laatste stemming in het parlement over een hulppakket voor Griekenland stemden 29 van Merkels partijgenoten tegen en 100 fractieleden verklaarden 'met ernstige buikpijn' voor de maatregelen te hebben gestemd. Die 100 zullen een volgende keer tegen stemmen. Dat is niet voldoende voor een meerderheid, maar wel een gevoelige klap voor Merkels macht.

Merkels onwrikbare doelstelling om Griekenland hoe dan ook binnen de euroboot te houden, vereist niet alleen politieke overtuigingskracht. Ze moet ook zulke eigenzinnige instellingen als het Internationaal Monetair Fonds en de Europese Centrale Bank zien mee te krijgen. De eerste bepleit kwijtschelding, de tweede voedde de Griekse banken lange tijd met geld.

Daarmee doorkruisen IMF en ECB Merkels beproefde strategie om eerst af te wachten en de tegenpartij, in dit geval de Griekse regering, aan zet te laten. Via haar woordvoerder Steffen Seibert en op haar Parijse persconferentie heeft ze klip en klaar gezegd dat ze van de Grieken deze week nog een hervormingsplan verwacht. Dan pas wil ze verder praten.

De weg die Merkel de komende dagen moet gaan, is bezaaid met valkuilen: binnenlandse en buitenlandse, institutionele en economische. En dan staat naast haar ook nog een minister van financiën die het geen probleem vindt wanneer de Grieken de euro verlaten. Maar dat kan een kwestie zijn van een afgesproken rolverdeling: zij de good cop, hij de bad cop.

Critici van Merkel verwijten haar dat ze te weinig oog heeft voor de emotionele aspecten van het Griekse drama. Voor het lijden van de Griekse bevolking zou ze te weinig empathie tonen. En ze gaat te weinig in op de noden van de Duitse belastingbetaler, die - daartoe opgehitst door het boulevardblad Bild - het zat is telkens weer te moeten dokken.

Geen politicus ter wereld zal deze week Merkel benijden. Of ze het wil of niet, zij speelt de hoofdrol in de huidige akte van de Griekse tragedie. Maar wie haar nu al tien jaar in haar rol van Duitslands regeringsleider heeft gevolgd, weet: ze wil het best. Op persconferenties heeft ze meer dan eens verklaard van haar werk te genieten. Of ze dat na deze week nog zegt...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden