Extreem scherpe foto van Melkweg is schatkamer van sterrenkunde

De foto van de Melkweg.Beeld Esa

Het wordt de schatkamer van de sterrenkunde genoemd. Vandaag gaf de Europese ruimtevaartorganisatie ESA een nieuwe catalogus van de Melkweg uit waarin de exacte positie en helderheid van meer dan één miljard sterren is vastgelegd. Daarvan is de meest nauwkeurige driedimensionale kaart van de Melkweg gemaakt. Voor sterrenkundigen biedt de catalogus een bijna onuitputtelijke bron aan informatie.

De catalogus is het resultaat van de metingen van ruimtetelescoop Gaia die eind 2013 werd gelanceerd. Met een ongekende precisie en scherpte tuurde Gaia in de eerste duizend dagen van haar missie de sterrenhemel af waarbij elk geregistreerd lichtpuntje tientallen keren werd waargenomen. Met een miljard waarneembare sterren, sterrenclusters en andere hemellichamen komt dat neer op gemiddeld veertig miljoen waarnemingen per dag.

Van twee miljoen helderdere hemellichamen - nog altijd vierduizend keer zwakker dan met het blote oog te zien is - legde Gaia ook de afstand tot de aarde en hun beweging vast. Het is de bedoeling dat Gaia in het vervolg van haar missie - zeker tot eind 2018 - deze gegevens van alle miljard sterren gaat bepalen. Let wel, dat is nog steeds slechts 1 procent van de totale Melkweg.

De afgelopen weken jeukten de vingers van sterrenkundigen, nu kunnen ze aan de slag. Ze hopen met deze gegevens meer inzicht te krijgen in de evolutie van de Melkweg. Eén van hen is Amina Helmi van de Rijksuniversiteit Groningen. "Nu heb ik dit soort gegevens van een veel kleiner aantal sterren, die bovendien dicht bij de zon staan", zegt ze. "Het is alsof ik nu veel weet van een klein dorp, maar straks informatie krijg over de hele wereld."

Wat is te zien op de afbeelding?
De foto is een constructie van de totale hemelaanblik van de Melkweg, een constructie gebaseerd op de waarnemingen van ruimtetelescoop Gaia.

De Melkweg is een zogeheten spiraalstelsel. Van bovenaf gezien blijkt hij te bestaan uit een kern met vier grote en zeker twee kleinere, gekromde armen. Het zonnestelsel met de aarde bevindt zich halverwege een van die kleine armen.

De Melkweg is ruim honderdduizend lichtjaar in doorsnee en zo'n duizend lichtjaren dik. Deze foto is een zijaanzicht, zoals de Melkweg ook vanaf de aarde gezien wordt. Dan lijkt het een platte schijf met in het midden een verdikking. Dat is die lichte band op de foto, het Galactische Vlak.

De donkere structuren erin zijn wolken van interstellair gas dat het licht van daarachter gelegen sterren tegenhoudt. Op de foto zijn verder drie nabije sterrenstelsels zichtbaar: de Grote en de Kleine Magellaense Wolk (rechtsonder, LMC en SMC) en de Andromeda-nevel (linksonder).

Rechtsboven: Ursa Minor dSph, een klein sterrenstelsel dat onderdeel is van De Kleine Beer. De vreemde structuren in de achtergrond zijn het gevolg van de wijze waarop deze foto is samengesteld. Als Gaia klaar is met haar missie (eind 2018) zullen ze zijn verdwenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden