Extreem-rechtse DVU speelt belangrijke rol in verkiezingen

HALLE - Het zelfvertrouwen bij de Duitse Groenen is ver te zoeken. In de campagne voor de verkiezingen in de deelstaat Saksen-Anhalt, die morgen worden gehouden, smeken ze de kiezers bijna om steun. 'Geef ons uw tweede stem', staat er op hun affiches.

“We hebben hier vier jaar een stabiele rood-groene regering gehad”, zegt partijvoorzitter Jürgen Trittin in een studentencafé in Halle waar meer cameramensen en journalisten rondlopen dan aanhangers. “Het zou toch jammer zijn als daar een eind aan moet komen omdat wij de kiesdrempel niet halen.”

Voor zijn opmerkingen krijgt Trittin nauwelijks applaus. De harde kern van de Groenen in Saksen-Anhalt, een deelstaat in Oost-Duitsland, lijkt zich al bij een nederlaag te hebben neergelegd.

Volgens recente opiniepeilingen hangt het erom of de Groenen morgen boven de vijf procent uitkomen. De partij heeft nog veel last van het omstreden voorstel, enkele maanden geleden opgenomen in het landelijk verkiezingsprogramma, om de prijs van een liter benzine in tien jaar tijd te verhogen tot vijf mark. In zijn lauwe toespraakje van hooguit tien minuten maakt Trittin er slechts een terloopse opmerking over, terwijl de partijvoorzitter, een fundi, zelf hoogstverantwoordelijk is voor het onbezonnen plan. Tegen de zin van de realo's heeft hij het er doorgedrukt.

De Groenen proberen nog te redden wat er te redden valt. Duitse kiezers mogen bij verkiezingen altijd twee stemmen uitbrengen. De eerste is voor de politicus, de tweede voor de lijst. Het is bijvoorbeeld mogelijk op een SPD-kandidaat te stemmen én op de lijst van de Groenen. De milieupartij hoopt vurig dat linkse kiezers dat morgen doen, zodat ze in het deelstaatparlement blijft en mogelijk ook in een nieuwe regering zitting kan nemen.

Er zijn meer partijen in Saksen-Anhalt die een puur verdedigende campagne voeren en die op de tweede stem gokken. De FDP bijvoorbeeld, die er maar niet in slaagt in het oosten van Duitsland vaste grond onder de voeten te krijgen. Enquêtes geven de liberalen echter weinig hoop. Ze blijven waarschijnlijk rond de drie procent steken.

Onder normale omstandigheden zijn de verkiezingen in Saksen-Anhalt voor de nationale politiek nauwelijks van belang. Maar de omstandigheden zijn niet normaal. De campagne voor de Bondsdagverkiezingen in september is al in volle gang. De verkiezingen van morgen zijn een prima graadmeter voor de stemming onder de Duitsers. Vandaar dat je in Saksen-Anhalt struikelt over de landelijke politici.

Vooral de CDU van bondskanselier Kohl ziet de uitslag met angst en beven tegemoet. De christen-democraten werden vier jaar geleden net de grootste fractie, maar moesten toch de oppositie in omdat SPD en Groenen elkaar wisten te vinden. Er wordt zwaar verlies voor de CDU voorspeld. Het klimaat is ook ronduit ongunstig. In Bonn maakt ze de laatste weken voortdurend ruzie met de Beierse zusterpartij CSU. Bondskanselier Kohl wekt de indruk dat hij de regie van zijn partij én coalitie kwijt is.

Ondanks heftige ontkenningen van de partijtop blijft het in de Duitse pers gonzen van de geruchten dat er tegen Kohl een coup wordt voorbereid. Als de CDU morgen in Saksen-Anhalt inderdaad harde klappen krijgt, zou een stroming in de partij willen proberen de bondskanselier tot terugtreden te dwingen. Als lijsttrekker bij de Bondsdagverkiezingen zou hij dan vervangen moeten worden door de man die hij zelf enkele maanden geleden als opvolger (op termijn) naar voren heeft geschoven: Wolfgang Schüuble, de fractievoorzitter in de Bondsdag. Maar het lijkt onwaarschijnlijk dat de CDU, slechts enkele maanden voor de Bondsdagverkiezingen, tot zo'n actie overgaat. Het zou van paniek getuigen en gelijk staan met politieke zelfmoord.

De CDU in Saksen-Anhalt richt al haar pijlen op de coalitiepartijen SPD en Groenen. Bij elkaar hebben ze geen meerderheid in het deelstaatparlement. Maar ze worden gedoogd door de PDS, de opvolger van de Oost-Duitse communistische eenheidspartij SED, die in 1994 ongeveer een vijfde van de stemmen behaalde en die morgen waarschijnlijk ook zo'n twintig procent krijgt.

Volgens de CDU was er in Saksen-Anhalt de afgelopen vier jaar geen rood-groene coalitie aan de macht, maar 'een volksfront-regering', een geladen term die angst aanjaagt. Als er weer zo'n politieke constellatie ontstaat, zullen de christen-democraten dat element zeker gaan gebruiken tijdens de campagne voor de Bondsdagverkiezingen. De waarschuwing aan de kiezers zal dan zijn: SPD en Groenen is niets te dol om aan de macht te komen, desnoods laten ze zich steunen door communisten.

De SPD-top ziet het gevaar en heeft signalen afgegeven aan Reinhard Höppner, minister-president van Nedersaksen, dat er niet opnieuw een minderheidskabinet mag komen van SPD en Groenen of van de SPD alleen dat gedoogd wordt door de PDS. Dan nog maar liever een grote coalitie met de CDU. Probleem is echter dat Höppner (die sprekend op Mister Bean lijkt) en CDU-lijsttrekker Christoph Bergner absoluut niet door één deur kunnen. De minister-president voelt er ook niets voor met een sterk verliezende partij in een kabinet te gaan zitten.

Stilletjes hoopt de SPD op de absolute meerderheid. Uitgesloten is dat zeker niet. Door het Schröder-effect (de man die het in de herfst tegen Kohl gaat opnemen) liggen de sociaal-democraten momenteel heel goed bij de kiezers.

Of de SPD in Saksen-Anhalt de meerderheid krijgt, hangt merkwaardig genoeg ook af van het resultaat van de Deutsche Volksunion (DVU), een extreemrechtse partij die rond de vijf procent schommelt. Als deze club de kiesdrempel haalt, is het voor de sociaal-democraten bijna onmogelijk meer dan de helft van de zetels te krijgen.

De DVU voert een keiharde campagne tegen buitenlanders. 'Werk voor Duitsers' en 'Criminele buitenlanders het land uit', zijn een paar van haar leuzes. Schandalig, vinden de andere partijen. Partijvoorzitter Trittin van de Groenen: “In deze deelstaat is de werkloosheid waanzinnig hoog, tegen de 25 procent. Buitenlanders nemen echter nog geen twee procent van het aantal banen in. Het is een gotspe hen de schuld van de malaise te geven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden