Extreem-rechts reikt Gül de hand

De verkiezingswinst van de moslim-democratische AKP biedt Abdullah Gül nieuwe kansen om president van Turkije te worden. Maar de strijd tussen ’seculier’ en gelovig Turkije is nog niet voorbij.

In Turkije worden de aanhangers van het nationalistische, totalitaire, seculiere Atatürk-gedachtengoed ’kemalisten’ genoemd. Deze kemalisten, die sterk vertegenwoordigd zijn in het leger en de bureaucratie, hebben de afgelopen maanden alle hens aan dek geroepen om de grondslagen van de Atatürk-staat te redden.

De regering van de islamitische AK-Partij wilde Abdullah Gül, de minister van buitenlandse zaken wiens echtgenote een hoofddoek draagt, tot nieuwe president verkiezen en naar het ’paleis van Atatürk’ sturen. De Republikeinse Volkspartij CHP, het leger, honderdduizenden betogers en de rechters van het Constitutionele Hof staken daar echter een stokje voor. Het hof bepaalde dat voor de stemming in het parlement een quorum nodig was van tweederde; de CHP kwam vervolgens niet opdagen waardoor het quorum niet gehaald werd.

Het leidde tot een politieke crisis, en daarmee tot vervroegde verkiezingen, waar de AKP versterkt uit tevoorschijn kwam. De moslim-democraten behaalden 47 procent van de stemmen, een toename van 13 procent in vergelijking met de vorige parlementsverkiezingen.

Toch bestond er vrees dat politieke spanningen meteen weer de kop op zouden steken. Het nieuwe parlement moet binnen 30 dagen een nieuwe president kiezen, anders volgen opnieuw verkiezingen. Zou Gül zich opnieuw kandidaat stellen? En zou de oppositie hem opnieuw de voet dwars zetten door niet naar de parlementsstemming te komen?

Het is de extreem-rechtse partij MHP die Gül de helpende hand toesteekt. De partijleider heeft laten weten aanwezig te zullen zijn in het parlement, waardoor het quorum gehaald wordt. De AKP kan dan met haar zetelmeerderheid op haar gemak Gül tot de nieuwe president van het land verkiezen.

De strijd tussen de moslim-democraten van de AKP, die de afgelopen jaren een liberale, pro-EU-koers hebben gevaren, en de sterk nationalistische kemalisten is daarmee echter niet ten einde.

De AKP wil werk maken van verdere ’verwestersing’ van Turkije. Het eerste geluid kwam van AKP-parlementariër Zafer Ãœskül. Hij verklaarde dat het tijd is voor een nieuwe, civiele grondwet. De huidige grondwet is gemaakt door de militaire coupplegers in 1980 en beantwoordt niet aan de huidige democratische normen, aldus Ãœskül.

Dat zijn veel mensen in Turkije met hem eens. Wat opschudding veroorzaakte was Ãœsküls mening dat het kemalisme geschrapt zou moeten worden uit de grondwet. Volgens Ãœskül dient een grondwet neutraal te zijn en kan hij niet berusten op welke ideologie dan ook.

De Atatürk-aanhangers reageerden furieus. Deniz Baykal, partijleider van de Republikeinse CHP: „Het is de eerste minuut van de wedstrijd en ze laten nu al zien wat ze allemaal van plan zijn”.

De Turkse kranten publiceerden punten van een eerder geschreven rapport van Ãœskül waarin hij behalve voor een nieuwe grondwet ook pleit voor vermindering van de macht van het leger en het opheffen van verplichte godsdienstlessen.

Ertugrul Günay, een andere nieuwe parlementariër van de AKP, zei namens zijn partij de felle reacties op het voorstel van Ãœskül erg hard te vinden. Günay: „Dit laat maar weer eens zien hoe ver we zijn met de vrijheid van meningsuiting. Ze kunnen het niet eens verdragen dat we de zwaar militaristische grondwet van 1982 willen veranderen.” Maar expliciete steun van zijn partij kreeg Ãœskül verder niet.

Vooralsnog is het wachten op de verkiezing van de nieuwe president, later deze maand. De vraag blijft of de kemalisten, onder leiding van het leger nog verzet gaan plegen, of dat ze knarsetandend de intocht van de hoofddoek in het paleis van Atatürk zullen gadeslaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden