Extravagant en venijnig

Als ik een hamer had..., schreef een kunstcriticus van de Britse krant The Guardian in 2001 in een artikel over kunstenaar Grayson Perry. Met zijn als oubollig bestempelde pottenbakkerskunst werd Perry destijds totaal niet serieus genomen. De kunstenaar maakte vazen van klei die hij decoreerde met provocerende, gewelddadige en obscene taferelen. Succes had hij er niet mee, tot Rudi Fuchs in 2002 zijn keramieken vazen presenteerde in het Stedelijk Museum Amsterdam. Die tentoonstelling leidde tot zijn internationale doorbraak. Een jaar later won de Brit de prestigieuze Turnerprijs in eigen land. De travestiet nam de prijs in ontvangst als zijn alter ego Claire in een lila feestjurk met pofmouwen en bijpassende haarstrik en rode muiltjes. "Hoog tijd dat een pottenbakkende travestiet deze prijs wint", zei hij.

De excentrieke Grayson Perry (1960) geldt nu als een fenomeen in de kunstwereld. Niet alleen vanwege de manier waarop hij zich uitdost. Hij loopt regelmatig rond in extravagante jurken en met een blond bobkapsel. Of maakt tochten naar bedevaartsoorden op een roze motor met zijn teddybeer 'Alan Measles' achterop in een glazen kapelletje. Hij heeft zich ook ontwikkeld tot een veelzijdige kunstenaar die tal van technieken beheerst. Behalve keramische vazen maakt hij wandtapijten, gietijzeren sculpturen, houtsnedes, foto's en films. Vorig jaar realiseerde hij in Essex, zijn geboortestreek, zelfs een compleet huis.

Karakteristiek voor Perry is dat hij werkt met klassieke en ambachtelijke middelen als geweven wandtapijten en keramische vazen, die er heel verleidelijk en onschuldig uitzien. Maar hij gebruikt ze als dragers voor venijnige kritiek op de (smaak van de) Britse middenklasse, de consumptiemaatschappij, poliek en religie. Alles en iedereen neemt hij op de hak, inclusief de kunstwereld en ook zichzelf.

Zo schilderde hij op een van zijn keramieken potten de tekst: 'Ze hebben de Turnerprijs dit keer gegeven aan iemand die niet echt een kunstenaar is.'

Zijn werk wordt wereldwijd verzameld en getoond. In eigen land heeft hij haast een cultstatus. Voor de tv-zender Channel 4 bedenkt en presenteert hij programma's met scherp en satirisch commentaar op onder andere klasseverschillen en identiteit. Eigenlijk is het onbegrijpelijk dat dit fenomeen nu pas voor het eerst in Nederland een grote solotentoonstelling heeft. Het Bonnefantenmuseum in Maastricht pakt fantastisch uit met een presentatie die alle facetten van zijn veelzijdige talent laat zien. Wat is er zo goed aan het werk van Perry?

1. De toegankelijkheid

Hij wil kunst maken die voor iedereen te begrijpen is en zo verleidelijk, dat mensen er ook graag naar wíllen kijken. Bij de ingang van de tentoonstelling staat het ook: 'Ik wil kunst heel toegankelijk maken.' Het Bonnefantenmuseum geeft bij alle werken ook nog een korte, heldere toelichting.

2. De gelaagdheid en dubbelzinnigheid

Perry slaagt erin om bijvoorbeeld in een wandtapijt tientallen kleine verhaaltjes te vertellen. Zijn beroemde 'The Walthamstow Tapestry' (15 meter breed, drie meter hoog) waarvan het Bonnefanten een kleinere versie van zeven meter bezit, brengt de levensfases van de moderne mens in beeld.

Het is gebaseerd op het beroemde tapijt van Bayeux over de invasie van de Normandiërs in Engeland in 1066. Perry's tapijt gaat ook over een invasie, maar dan van de merknamen die ons levenspad hebben overspoeld, van Microsoft, Prada en Heinz tot Adidas, Ford en BBC. Centraal staat het beeld van Madonna die niet het kind Jezus maar een tas van Chanel in haar armen klemt: consumptie als religie.

3. De zeggingskracht van zijn rijke beeldtaal

Onweerstaanbaar dringt zich de vergelijking op met de middeleeuwse kunstenaar Jeroen Bosch, als je kijkt naar de veelheid aan details en figuren in zijn werk. Je raakt er niet op uitgekeken.

4. De humor

Ondanks zijn venijnige en soms snoeiharde commentaar op tal van maatschappelijke kwesties, weet Perry een zekere lichtvoetigheid en humoristische toon te bewaren. Er valt daardoor ook heel veel te lachen, bijvoorbeeld in de zaal die gewijd is aan de motortocht die hij met zijn teddybeer maakte naar Duitsland. Je wordt vrolijk van zijn kunst, ook door de onweerstaanbare kleuren. Perry showt ook zijn travestietenjurken, waaronder zijn frivole coming-out-jurk en Turnerprijs-jurk, en het geruite mantelpak - een combi tussen de kleding van Margaret Thatcher en van Camilla Parker Bowles dat hij aanvankelijk droeg.

5. De zelfspot

Perry ontziet niets en niemand, ook zichzelf niet. Zijn werk bevat veel verwijzingen naar zijn eigen leven, met name naar zijn ongelukkige jeugd met een moeder die zwanger raakt van de melkboer en een afwezige vader. Zijn vijftig jaar oude teddybeer speelt daarbij een belangrijke rol. Hij duikt op als surrogaatvader en als gevechtspiloot (Perry's vader was een RAF-piloot). Maar ook als god of afgodsbeeld, als Perry zijn visie op religie geeft. Op het wandtapijt 'Vote Alan Measles for God' zien we de teddybeer als guerrillaleider met een bomgordel, met allerlei verwijzingen naar de jihad. Perry schetst ook een geruststellender beeld: van een god met oneindig lange armen die alle soorten gelovigen omarmt onder het motto 'Hold your beliefs lightly'.

Wat een belevenis deze tentoonstelling. Het Bonnefantenmuseum heeft er ook nog eens een meeslepende presentatie van gemaakt - helemaal in de stijl van deze kleurrijke artiest - waarbij elke volgende zaal weer weet te verrassen.

En nu niet zeuren, verwende kunstliefhebbers in de Randstad, dat het zo'n lange reis is naar Maastricht. Deze tentoonstelling moet u gezien hebben.

HHHHH

Grayson Perry - Hold on your beliefs lightly, t/m 5-6 in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden