Extra stages en zij-instromers moeten personeelstekort in de zorg oplossen

Beeld ANP

Het enorme personeelstekort in de ouderenzorg moet groots worden aangepakt, vinden ministerie, vakbonden, branche- en onderwijsorganisaties. Hoe zij dat gaan doen, staat in het nieuwe akkoord ‘Arbeidsmarktagenda 2023’.

De zes betrokken partijen – ActiZ, branchevereniging BTN, CNV Zorg & Welzijn, NVZ en de MBO Raad – hebben met staatssecretaris Van Rijn (volksgezondheid) een plan van aanpak gemaakt. Zo moeten er vanaf 2018 voldoende stage- en opleidingsplaatsen beschikbaar zijn. “We gaan gezamenlijk zo’n 32 duizend scholingstrajecten verzorgen, zodat er meer mensen in de zorg aan de slag gaan met een diploma als helpende, verzorgende of verpleegkundige”, aldus Van Rijn. Ook moeten er meer zij-instromers komen van buiten de zorgsector.

De kwaliteit van het werk moet bovendien verbeteren. Het verminderen van de werk- en regeldruk is daarbij een belangrijke stap. Waar nodig moeten zorgorganisaties inzetten op een hogere personeelsbezetting. Dit kan door het uitbreiden van kleine zorgcontracten of het aantrekken van nieuwe medewerkers. Publiekscampagnes moeten deze nieuwe krachten overtuigen om in de ouderenzorg te komen werken.

Nieuwe technologische snufjes moeten het zware werk nog meer verlichten. Denk hierbij aan e-health of domotica – slimme huizen met deuren of verlichting die met een afstandsbediening te bedienen is. Het Rijk ondersteunt al deze plannen met tenminste 72 miljoen euro, aldus Van Rijn. Het geld gaat voornamelijk naar de scholing en het aantrekken van nieuw personeel.

Angst en beven 

Het akkoord is een welkome ontwikkeling, aangezien het personeelstekort in de ouderenzorg in de zomerperiode een nog groter probleem is. De wijkverpleging loopt in die periode zo over van het werk dat cliënten minder uren zorg krijgen en nieuwe klanten geweigerd worden. Dat zegt Sonja Kersten, directeur van de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden V&VN. "Wij zien de zomer met angst en beven op ons afkomen."

Oorzaak is een groot personeelstekort dat al jaren speelt, maar nu de spuigaten uitloopt. In 2016 was er een tekort van ongeveer 1000 wijkverpleegkundigen en dat loopt op tot het driedubbele, laat Kersten weten. In totaal zijn er zo'n 8800 wijkverpleegkundigen. Doordat ouderen langer thuis wonen en doordat er steeds meer ouderen zijn als gevolg van de vergrijzing, groeit de vraag naar zorg thuis.

Door de vakantieperiode is het in de komende maanden nog krapper dan normaal. Ouderen gaan daarom de gevolgen van het personeelstekort duidelijk merken. Pauline Terwijn, bestuurder bij zorgorganisatie Pantein in Noord-Limburg en Brabant: "We blijven zorg leveren aan bestaande klanten, maar soms minder dan zij zouden willen."

Pantein bekijkt in de zomer per nieuwe klant of het mogelijk is hem of haar te helpen. "Daar gaan we heel ver in, want onze medewerkers willen eigenlijk niemand weigeren", zegt Terwijn. De wijkverpleegkundigen helpen ouderen met wassen, steunkousen aantrekken, maar voeren ook verpleegkundige handelingen uit zoals wondverzorging en het toedienen van medicatie.

V&VN krijgt signalen dat sommige wijkteams in een vicieuze cirkel terechtkomen. Als er al te weinig mensen zijn, wordt de rest overbelast, wat weer leidt tot ziekteverzuim, legt Kersten uit. "We horen dat er teams zijn die daardoor leeglopen. Elders is genoeg werk te vinden voor verpleegkundigen."

Niet alleen in de wijk

Het tekort aan verpleegkundigen speelt niet alleen in de wijk, maar ook in ziekenhuizen en verpleeghuizen. Daar wordt zelfs gebruikgemaakt van lokkertjes als hoge salarissen en bonussen om verpleegkundigen bij andere werkgevers weg te halen, signaleert de beroepsvereniging. Zij heeft geen aanwijzingen dat dat ook in de wijkverpleging gebeurt.

In de sector verpleging, verzorging en thuiszorg, de traditionele ouderenzorg, werkten in 2015 zo'n 370.000 mensen. Het tekort aan verzorgenden, mbo- en hbo-verpleegkundigen in de ouderenzorg loopt binnen vijf jaar op naar zo'n 30.000 medewerkers.

Als je de ouderenzorg nog breder bekijkt – andere functies en meer personeel in verpleeghuizen – zijn er volgens Actiz, de organisatie voor zorgondernemers, nog eens 70.000 extra mensen nodig.

Samenwerken

Om tegengas te bieden aan het tekort in de wijkverpleging, gaan concurrerende aanbieders elkaar steeds vaker zien als collega's, aldus Kersten. Zorggroep Elde in Boxtel tast die mogelijkheid af. Bestuurder Jacqueline Joppe: "De schaarste is te groot om met elkaar te concurreren. We moeten bekijken hoe we dit oplossen, want anders hebben mensen straks helemaal geen zorg meer."

Als dat betekent dat er minder keuzevrijheid en marktwerking komt, dan moet dat maar, vindt Joppe, die ook vicevoorzitter is van Actiz. Of zulke samenwerking wel mag, omdat kartelvorming op de loer ligt, weet zij niet. "Daar is het nog te vroeg voor. Wat wel en niet mag is voor ons ook een vraag." Wel tekende zij met andere zorgorganisaties in de buurt een convenant om elkaar niet langer hard te beconcurreren.

Ook zorgorganisatie Pantein zoekt naar samenwerking. Terwijn: "We zijn in gesprek met andere organisaties over hoe we het samen slimmer kunnen doen. Is het nu echt handig dat er drie verschillende auto's van thuiszorgaanbieders in één straat staan? Dat kunnen we beter regelen."

Lees ook de reportage met wijkverpleegkundige Gijs de GraafBlik op oneindig, want de zorg moet door, óók in de vakantie
Lees ook: Wat te doen aan het personeelstekort in de ouderenzorg?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden