expositie

Power & gold. Museum voor volkenkunde, Willemskade 25 Rotterdam. Di t/m vr 10-17, za-, zon- en feestd. 11-17 t/m 15 sept. 1996. Gesloten op koninginnedag.

Het was de deur naar een huis vol kunst: een kapitaal grijs schilderij van de moderne Amerikaan Stella, bonte reliëfs uit Nieuw Ierland rond een zitkuil en in een slaapkamer - boven het brede echtelijke bed - marmeren idolen die dertig jaar vóór onze jaartelling werden gemaakt op de Cycladen, de eilandengroep rond Delos in de Egeïsche Zee. Een klein, maar belangrijk deel van de collectie Barbier-Müller is nu te zien in het Museum voor volkenkunde in Rotterdam. De expositie 'Power & gold' bestaat uit 250 sieraden uit Indonesië, Maleisië en de Filippijnen.

Er is een kruisje bij. Maar het gaat vooral om een cultuur met een vormentaal die ouder is dan die van het boeddhisme. Ze is ten dele buiten Java nog actueel. Wij spreken van sieraden, maar ze hebben in het gebied van oorsprong gefungeerd als machtige distinctieven. Ze boden bescherming - zoals in roomse kringen een scapulier-medaille - of ze behoorden tot een uitmonstering die kenmerkend was voor bepaalde leeftijds- of sociale groepen en voor de status waarop machtsverhoudingen berusten binnen de groep.

Sommige fungeerden dus net als onderdelen van oude volksdrachten in Nederland, maar ze spreken van een cultuur met andere deugden. Zo kon men aan armbanden die mannen uit Noord-Luzon (Filippijnen) aan de bovenarm droegen hun successen als koppensneller aflezen. Een poppetje dat het slachtoffer vertegenwoordigt werd - zoals de expositie toont - gesierd met een plukje haar van de veroverde kop.

Kosmische orde

De vormen en de materialen van de sieraden geven een orde weer die geacht werd, overeen te komen met de kosmische orde die door menselijk handelen gehandhaafd diende te worden. Deze orde vormt een eenheid uit tegendelen die onder meer belichaamd zijn in de man en de vrouw. Ook in metaal (man) en textiel (vrouw).

Het belang van de vrouw voor het voortbestaan van de soort komt tot uiting in siervormen die van de vulva zijn afgeleid. De bruid brengt in het huwelijk weefsels mee. (Op de expositie zijn verfijnde ceremoniële doeken). Als tegenwicht omvat de bruidsschat gouden sieraden.

Ontwikkeld

De voorwerpen in de collectie zijn goeddeels uit de 18e en 19e eeuw. Vorsten droegen massief goud. Lagere edelen vergenoegden zich wel met verguld zilver. Vandaag pronken niet alleen rijke bruiden met een blinkende tooi, maar het materiaal is dan veelal tombak: een goedkope legering van koper met wat zink. Het Delftse museum Nusantara heeft wat van dat hedendaagse spul uit Java. In Rotterdam kan men zien dat vroeger de goudsmeedkunst hoog ontwikkeld was.

Barbier trof enkele gouden sieraden aan in de verzameling van zijn schoonvader Josef Müller. Deze verzamelde tussen de beide wereldoorlogen allerlei - wat men toen noemde - 'primitieve' kunst. Hij bezat ook raadselachtige stenen beelden die om hun bebaarde koppen 'barbus Müller' zijn genoemd. De herkomst is onbekend. Barbier verzamelt hartstochtelijk in alle uithoeken van de wereld. Hij wil musea en verzamelaars de loef afsteken.

In Genève heeft hij een eigen museum. Daar kan hij onder veel meer zijn inderdaad ongeëvenaarde particuliere collectie Afrikaanse kunst tonen. Hij geeft ook waardevolle wetenschappelijke boeken uit, zoals de Engelstalige catalogus bij de Rotterdamse expositie (¿ 69,90).

De eigenaar betoogt dat hij geen stukken koopt die zich nog in hun context bevinden. De meeste kwamen vroeger als 'pusaka' - onvervreemdbare erfstukken - onder geen voorwaarde op de markt. Maar eind jaren zestig steeg de goudprijs schielijk van ¿ 3,50 tot ¿ 40 per gram. Toen zijn eeuwenoude sieraden versmolten of in de handel gekomen. Die in de collectie-Barbier zijn in elk geval behouden gebleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden