Expositie corrigeert beeld Joden

Op een ereboog boven de trap die bezoekers van het Joods Historisch Museum leidt naar de kinderexpositie 'In Mokum staat een huis', prijkt het figuurtje Max de Matze. Max heeft een een breekbaar 'matze-hoofd', een stoer sportbroekje en twee stevige bokshandschoenen. ,,Ik vind hem erg geschikt als gids voor deze tentoonstelling'', zegt Petra Katzenstein, hoofd educatie van het museum. ,,Hij is kwetsbaar, maar net als het Joodse volk komt hij ook voor zichzelf op.''

Na een succesvol verlopen jaar krijgt de schitterend vormgegeven tentoonstelling over de Joodse cultuur, dit weekend op feestelijke wijze de status van permanent kindermuseum. Het Mokumse huis heeft zes verschillende, sfeervol ingerichte vertrekken. Elk daarvan verbeeldt met figuren, voorwerpen en verhalen een aspect van de Joodse gewoontes en tradities. Nu bevindt de expositie zich nog op de eerste verdieping van de Nieuwe Synagoge, maar na een verbouwing van het museum, komt er voor jonge bezoekers een aparte afdeling. Het afgelopen jaar lieten al heel wat kinderen zich verrassen door de actuele Joodse cultuur.

Katzenstein: ,,Veel mensen associëren het jodendom vooral met de oorlog en de jodenvervolging, met 'zielige mensen en problemen'. Zo vroeg een meisje mij laatst in het museum of ik ook Joods ben. Toen ik bevestigend antwoordde, schrok ze enorm. Ze was die ochtend in het Anne Frank Huis geweest en dacht dat alle Joden hetzelfde lot hadden ondergaan. 'Ik dacht dat alle Joden dood waren!' Dit beeld brengen we blijkbaar op hen over en dat mag wel eens genuanceerd worden. Met 'In Mokum staat een huis', laten we zien dat de Joodse cultuur een manier van leven is in het hier en nu.'' De expositie staat inderdaad met beide benen in de actualiteit. Zo ontwierp vormgever Ram Katzir voor de muur in de hal van het huis een enorme computergestuurde leesplank. Hij liet zich hierbij inspireren door het enige kinderspeelgoed dat het museum rijk was, een leesplankje uit de achttiende eeuw. Naast afbeeldingen van gebruiksvoorwerpen als een aanwijsstokje -'jad'-- om in de Tora te lezen en een magnetron met het opschrift 'kosher', bestaat de leesplank ook uit videoschermen. Met een druk op de knop, spreken 'de bewoners' van het huis je van daaruit toe. ,,Ik ben Joods'', vertelt een jongen met een keppel. ,,Als je Joods bent, hoor je bij het Joodse volk, een soort grote familie.'' Ook de oma van Gideon, die op het filmpje kippensoep met matzeballen maakt, stelt zich voor. Evenals zijn kunstzinnige tante Ida, die nuchter zegt: ,,Ik ben Joods, maar ik doe er niets aan.'' In elk vertrek van het interactieve huis, dat zich vanuit de hal uitstrekt, is wel iets te doen voor jonge bezoekers. Zo heeft de studeerkamer een serie bureautjes waar je in het Hebreeuws -schrijvend van rechts naar links- je naam kunt spellen. In de luxe vormgegeven keuken, vol koshere recepten in de lades van de kasten, kunnen matzes gebakken worden.

Terwijl je in de sprookjesachtig vormgegeven slaapkamer, liggend op een weelderig rond bed, bewegende dromen kunt zien in een sterrenhemel. De bewoners op de leesplank in de hal keren terug in videofilms in de zes vertrekken. Daarin leert Gideon teksten uit de Tora, de Hebreeuwse bijbel, uit zijn hoofd en een meisje viert in de synagoge haar 'bar mitswa', het Joodse inwijdingsfeest waarop een kind de wereld van de volwassenen betreedt. ,,Het draait in deze expositie om het doorgeven van tradities'', vertelt Katzen. ,,Tradities rond algemene dagelijkse dingen als muziek maken en voedsel bereiden, maar ook rond de diepere waarden in de Joodse cultuur. Alhoewel veel mensen er niet naar leven, blijven de leefregels in de Tora wel de basis. Een rabbijn met de naam Hillel vatte deze regels eens treffend samen in de spreuk 'Wat jij niet wil dat jou geschiedt, doe dat ook een ander niet'. Dat lijkt eenvoudig, maar oorlogen laten zien hoe lastig het is ernaar te leven.'' Anders dan in veel andere musea, is de kinderafdeling van het Joods Historisch Museum rijker vormgegeven en inhoudelijk nog beter doordacht dan de reguliere afdelingen. Het museum kreeg het forse subsidiebedrag van een miljoen uit Joodse tegoeden van de Tweede Wereldoorlog voor de realisatie van de kinderexpositie en dat geld is goed besteed. Katzenstein: ,,Een mevrouw schreef in het gastenboek: 'Het is bedoeld voor mijn kleinkinderen, maar ik ben 68 jaar en geniet er ook van!' Dit past in onze opzet. Het gaat om tradities die je van generatie op generatie overbrengt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden