Explosieve stijging zware pijnstiller

Beeld ANP XTRA

Nederlanders slikten vorig jaar vier keer zo veel van een zware pijnstiller als acht jaar daarvoor. Vaak terecht, maar de gevaren worden onderschat.

In 2016 namen 440.000 mensen het middel oxycodon, blijkt uit nog ongepubliceerde cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Dat waren er 90.000 meer dan het jaar daarvoor. Vanaf 2008 groeit het gebruik van deze pijnstiller, maar nog nooit zo sterk. Over acht jaar tijd is het gebruik meer dan verviervoudigd.

Oxycodon is een morfine-achtige pijnstiller die pijnprikkels in het centrale zenuwstelsel onderdrukt. Als een lichter medicijn – van paracetamol tot bijvoorbeeld diclofenac – de pijn niet onderdrukt, komen deze middelen in beeld.

Er zijn ook nadelen

Oxycodon mag dan beter werken, de bijwerkingen kunnen ook heftiger zijn, waarschuwt Albert Dahan, hoogleraar pijnbestrijding in het Leids UMC. “Het kan de ademhaling bemoeilijken, zeker in combinatie met alcohol of met slaapmiddelen. Vooral bij mensen ouder dan vijftig jaar, als de veerkracht afneemt, is die kans het grootst. En juist die groep gebruikt het vaakst dit soort middelen.”

Uit onderzoek waaraan Dahan meewerkte blijkt bovendien dat langdurig gebruik van oxycodon juist kan zorgen voor een toename van pijnklachten. “Bij acht van de tien patiënten schrijft de huisarts het recept voor dit medicijn voor”, zegt Dahan. “De patiënt is kritischer. Neem lage rugpijn: die accepteren we steeds minder vaak. Voor die klachten groeit het aantal recepten. Huisartsen zijn naar mijn indruk echt wel terughoudend. Maar het gesprek met de patiënt kan misschien nog wel beter, ook door te wijzen op de nadelen. En vaak worden herhaalrecepten te makkelijk uitgeschreven. Ik zou zeggen: neem na drie maanden een time-out, kijk of het ook beter gaat zonder deze medicijnen.” Het gebruik van andere zware pijnstillers, zoals morfine en fentanyl, groeide veel minder hard.

Zijn collega Kris Vissers van het Radboudumc in Nijmegen juicht het toe dat artsen ruimer voorschrijven. “Een op de vijf Nederlanders maakt een periode mee van minstens een half jaar met ernstige pijn die de kwaliteit van leven flink aantast. Pijn wordt vaak verzwegen. Maar je kunt er iets aan doen. Bovendien zorgt goede pijnbestrijding er ook voor dat pijn niet chronisch wordt. We weten dat er nog steeds een groep mensen is die onnodig pijn lijdt.” Ook Dahan denkt dat veel mensen minder onnodig pijn lijden. “Ik denk dat de meeste mensen die oxycodon slikken echt niet ineens een lagere pijngrens hebben. Maar er is wel een groep die het middel onnodig slikt, die moeten we in kaart brengen.”

Bewegen helpt

In de Verenigde Staten is het gebruik van oxycodon volledig uit de hand gelopen. Spoedartsen signaleerden een opvallende toename aan sterfgevallen en zagen ook vaak een handel in het middel. Ook bij het overlijden van popster Prince wordt het medicijn genoemd. “Zo ver is het in Europa nog lang niet”, zegt Vissers. “Wel moeten we hier ook gaan letten op mogelijk misbruik. De eerste signalen van mogelijke verslaving zijn al te horen. We moeten ons blijven realiseren dat dit om middelen op de drugslijst gaat.”

Beweging helpt ook tegen veel pijnklachten. “Als medicatie werkt, zijn mensen nogal eens geneigd om maar niet te gaan bewegen, of om de fysiotherapeut uit te stellen. Dat is zonde”, zegt Dahan. “Soms is er iets te groot vertrouwen in medicijnen en te weinig in andere methoden”, beaamt Vissers. “Het helpt dan niet wanneer de overheid medicatie wel vergoedt en bijvoorbeeld fysiotherapie maar heel beperkt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden