Experts zetten tanden in haaiencrisis

Een bord bij Shelly Beach, vlak bij Ballina in het noorden van de Australische regio New South Wales. Op 9 februari werd hier een surfer door een haaienbeet gedood, toen een witte haai beide benen van de man afbeet.Beeld epa

Hoe zorg je ervoor dat surfers en andere badgangers de zee niet worden uitgejaagd door grote witte haaien? Daarover debatteren zeventig haaienexperts vandaag en morgen in een dierentuin in Sydney, tijdens de eerste Australische haaientop. Plannen variëren van een gecamoufleerde surfplank tot een elektrisch haaienschild, maar het lijkt erop dat voorlopig alleen het aantal strandwachten toeneemt.

Het idee voor de speciale top kwam van regiogouverneur Mike Baird, die tijdens het surfen zelf ook een haai om zich heen zag cirkelen. "We kunnen er niet omheen dat, hoewel haaienaanvallen altijd aanwezig waren, er in onze regio buitengewone aantallen worden bereikt", schreef hij op zijn Facebookpagina.

Baird refereerde aan cijfers over alle haaienaanvallen ter wereld. Daaruit blijkt dat Australië het vaakst te maken krijgt met een haaienattaque. Dit jaar vonden dertien aanvallen plaats, op één na allemaal in het zuidoosten van het land, in de drukbevolkte regio New South Wales tussen Brisbane en Melbourne. In februari kwam een Japanner daardoor om het leven. Vorig jaar werden in dat gebied zes aanvallen gemeld.

Verklaringen over de toename van het aantal aanvallen variëren. Zo zou het snel opwarmende water een rol spelen, of het feit dat er juist meer mensen in de zee zwemmen. Vooral surfers zouden veel baat hebben bij high-tech wetsuits, waardoor ze het hele jaar de zee in duiken, in plaats van alleen de zomermaanden. Ook zouden de media een rol spelen, door elke aanval groots te melden.

tekst loopt door onder de grafiek.

Niet in Australië, maar wel een duidelijk beeld: surfer Mick Fanning wordt aangevallen tijdens een wedstrijd in Zuid-Afrika. Fanning overleefde.Beeld EPA

Technische hoogstandjes
Hoe zeldzaam ook, de aanvallen vinden plaats. Door de geschiedenis heen is er gemiddeld een dodelijke aanval per jaar. De afgelopen tien jaar lag dat gemiddelde echter op twee doden door een haai per jaar. En met de Australische zomer in aantocht wordt het nog drukker in het water. Daarom staan de uitgenodigde Amerikaanse en Zuid-Afrikaanse collega's onder druk om de 'haaiencrisis' te bezweren. Over een maand moeten er van Baird maatregelen zijn genomen om haaien van de stranden weg te houden. "De veiligheid van de badgast in de zomer is de grootste prioriteit."

De oplossing ligt in nieuwe technologische hoogstandjes, kondigde de Australische regering voorafgaand aan de top aan. Zo wordt onder andere gesproken over hypermoderne trackingsystemen die haaien lokaliseren en strandwachten via een app inlichten. Ook zijn er plannen voor intelligente drumlines: loklijnen met aas, waarbij de haai blijft vastzitten aan een haak als hij in zijn prooi bijt. Een gps-signaal stuurt de 'vangst' door naar een speciaal team, dat de haai snel kan bevrijden en uitzetten.

De haaienexperts praten ook over meer Star Wars-achtig materiaal, zoals een gecamoufleerde surfplank of een elektronisch haaienschild. Dit zorgt voor een elektrisch geladen veld rond een surfer, waardoor de haai wordt afgeschrikt als hij wat te dichtbij komt. "We brengen de technologie naar de zee", aldus Byrd.

Kinderen spelen op een 'haaiennet', dat een deel van het strand afsluit voor de dieren. Dit systeem is kostbaar en slecht voor het milieu.Beeld afp

Realiseerbaar?
Desondanks is het maar de vraag wat uiteindelijk daadwerkelijk in de praktijk wordt gebracht. Haaienbioloog Vic Peddemors, een van de belangrijkste sprekers op de top, waarschuwde vooraf voor al te veel enthousiasme. "We moeten niet zomaar technologie in het water gooien om de angst van mensen weg te nemen. We zullen alleen techniek plaatsen als het echt werkt. Daarom zijn eerst tests nodig."

Die tests lijken vooralsnog weinig te doen met de vooruitstrevende techniek. Alleen het systeem waarbij haaien door slimme boeien die de zeebodem scannen, kunnen worden opgespoord, kan binnen korte tijd werkzaam zijn. Netten plaatsen voor de kust, zoals in de omgeving van Sydney en het Australische Newcastle al is gedaan, zou niet vernieuwend zijn en bovendien heel kostbaar.

Het doden van haaien lijkt ook geen optie. De publieke opinie in Australië is tegen en bovendien blijkt uit nieuw onderzoek dat het maritieme leven daardoor een klap krijgt. Ook de gecamoufleerde surfplanken lijken niet op de shortlist te komen. Haaien zien alleen maar in zwart-wit, dus welke kleur ook: het maakt niet uit, aldus onderzoeker Nathan Hart.

Meer strandwachten lijkt de enige andere optie die snel te realiseren is. Zeker geen overbodige luxe, nu Australië zich warmloopt voor mooi surfweer in de komende maanden. Of, zoals gouverneur Baird op Facebook zei: "We zien elkaar in het water."

Alle aanvallen in 2015 in New South Wales

16 januari: 17-jarige jongen die aan het filmen was gebeten in arm en pols door haai van 1,5 meter 17 januari: Haai van vijf meter valt een boot aan. Twee inzittenden raken lichtgewond

19 januari: Surfer Diane Ellis wordt aangevallen. Haar surfplank breekt doormidden.

24 januari: Hamish Murray heeft mazzel dat hij alleen tandafdrukken op zijn surfplank aan de aanval overhoudt.

5 februari: In Mereweather Beach wordt een man in zijn been gebeten. Hij houdt vijf wonden over.

8 februari: De 35-jarige Jacob Reitman wordt in zijn heup gebeten door een haai van drie meter. Hij overleeft.

9 februari: Een dodelijke aanval. De 41-jarige Japanner Tadashi Nakahara wordt gebeten door een haai van vier meter.

11 maart: Een vissersboot wordt getroffen als een haai tegen de zijkant botst. Visser Robbie Graham valt overboord, maar weet zich in veiligheid te brengen.

3 mei: Bruce Lucas raakt gewond aan linkerarm en rechterhand als hij een witte haai achter zich aan krijgt.

31 juli: Een voormalig bokser slaat een haai van zich af, nadat hij eerst in zijn been is gebeten.

22 augustus: Een surfer wordt in kritieke toestand naar het ziekenhuis gebracht, nadat hij gewond raakte aan zijn maag, rug en been.

3 september: Een 65-jarige man wordt aangevallen, maar brengt zich op zijn surfplank in veiligheid.

19 september: Justin Daniels houdt alleen een gat in zijn hand over als hij een haai tegenover zich ziet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden