interview

Expert waarschuwt: we moeten Jos B. niet lynchen voordat we zijn verhaal gehoord hebben

De afgelopen dagen vond een grote zoekactie plaats naar verdachte Jos B. Beeld ANP

De verdachte van betrokkenheid bij de dood van de 11-jarige Nicky Verstappen in 1998, die zondag in Spanje is aangehouden, blijkt al eerder betrokken bij een zedenzaak. De vraag dringt zich op of hij indertijd te soft behandeld is. Hjalmar van Marle, expert op het gebied van forensische psychiatrie, ziet daar geen bewijzen voor.

Al in 1985 is Jos B. in beeld geweest bij justitie vanwege een zedendelict. De zaak is geseponeerd. Hoe verklaart u dat?

“Dat is een zogenaamd voorwaardelijk sepot geweest. De officier van justitie heeft een vooronderzoek gedaan en blijkbaar geconstateerd dat deze man om herhaling te voorkomen een behandeling nodig heeft voor een stoornis maar niet gestraft hoeft te worden. Er is afgesproken: als hij twee jaar keurig in therapie gaat, wordt de zaak niet voor de rechter gebracht. Hij krijgt dan geen strafblad en kan weer volwaardig deelnemen aan de maatschappij. Dat is een gewone gang van zaken, die vandaag de dag ook nog geregeld wordt toegepast.”

Is in 1985 een fout gemaakt?

"Nee, daar zie ik geen bewijs voor. Uit wat we nu weten, trek ik de conclusie dat het een licht vergrijp moet zijn geweest. In de forensische psychiatrie spreek je wel van ‘hands on’ seksuele vergrijpen of ‘hands off’. Bij hands off – handen af - gaat het om zaken als iemand stiekem begluren, exhibitionisme, kinderporno bekijken. Bij ‘hands on’ gaat het om ernstige ongewenste lichamelijke aanrakingen en meer. Zo’n voorwaardelijk sepot duidt op een hands off-zaak. Dus hij heeft iets gedaan wat deze kinderen erg vonden of raar of bedreigend, seksueel grensoverschrijdend. Zij hebben dat waarschijnlijk aan hun ouders gemeld en die zijn naar de politie gegaan.”

Het ging in 1985 net zo als tegenwoordig?

“De tijdgeest is nu anders en er is meer kennis over dit soort mensen. In de jaren tachtig en negentig zijn mijn collega-forensisch psychiaters en ik de boer op gegaan om steeds te melden: let op, zo onschuldig als soms voorgesteld is een voyeur niet. In de Van Mesdagkliniek zag ik mensen die achter de tralies zaten die eerst een paar keer zijn aangehouden voor voyeurisme of voor het maken van naaktfoto’s, maar uiteindelijk wél een verkrachter waren geworden. Uit groter, internationaal onderzoek blijkt inmiddels dat zo’n lichter vergrijp een voorbode kan zijn voor latere ernstiger delicten. Dit is nu bekend en nu ook deel van de gerechtelijke procedure: ook bij een licht zedenvergrijp komt er altijd een psychiater of psycholoog die het risico op recidive inschat met de instrumenten die daarvoor ontwikkeld zijn. In 1985 waren die instrumenten er niet.”

De tijdgeest was anders, zegt u, wat bedoelt u precies?

“Voortkomend uit de flowerpower tijd in de jaren zestig met de losse seksuele moraal werd er vrij vriendelijk aangekeken tegen ‘hands off’-delicten. Er was een zekere naïviteit over seksualiteit die inmiddels verdwenen is. Daar zijn veel oorzaken voor te noemen, aids bijvoorbeeld. Ook de vrouwenemancipatie die ervoor gezorgd heeft dat mannen sneller worden aangesproken op seksueel grensoverschrijdend gedrag. Maar: hands on-delicten werden in die tijd óók bestraft. Alleen zijn tegenwoordig de straffen hoger.”

Misdaadverslaggever Peter R. de Vries, nauw betrokken bij de zaak, stelt dat de alarmbellen bij de politie in 2001 hadden moeten gaan rinkelen. Toen vertelde B.zelf dat het om een zedendelict ging in 1985. Hoe denkt u daarover?

"In 2001 was er geen enkel bewijs tegen hem, geen verdenking. Hoeveel meer passanten waren er met één eerdere licht seksuele fout in de voorgeschiedenis? Ik weet het niet, maar kan alleen maar zien dat de politie blijkbaar veel andere verdachten had die prioriteit kregen. Het is wijsheid achteraf om daar nu van te gaan roepen: dat was te soft."

Hoe kijkt u tegen de zoektocht naar Jos B.aan?

“We weten maar weinig over hem, behalve dat er een DNA-spoor is gevonden op het lichaam van Nicky Verstappen. Maar dat wil nog niet zeggen of, hoe en waarom hij de jongen gedood heeft. Hij is geen serieverkrachter, geen seriemoordenaar. Er is een, bij reconstructie, kleiner incident in 1985 geweest en nu dus een tweede, ernstig, incident uit 1998 waar hij duidelijk bij betrokken is. Hij heeft in 2001 zelf verteld dat hij behandeld is voor pedofilie, en dat is heel eerlijk. Het zou goed kunnen dat een psychiater die nu met hem spreekt een heel andere man ziet dan de brute kindermoordenaar die in veel media wordt afgebeeld. Misschien is hij een verlegen man, is hij bushcrafter geworden om zich terug te kunnen trekken van de mensen. Niemand die het weet. Laten we oppassen deze man te lynchen voordat we zijn verhaal gehoord hebben.”

Wie is Hjalmar van Marle?

Hjalmar van Marle werkte ruim 35 jaar in tbs-klinieken, onder meer als directeur van de Van Mesdagkliniek voor tbs-patiënten in Groningen en later als directeur van het Pieter Baan Centrum (PBC) in Utrecht. In 2015 ging hij met emeritaat als hoogleraar forensische psychiatrie in Rotterdam. 

Lees ook: 

Jos B., verdachte in de zaak Nicky Verstappen, is aangehouden in Spanje

De speurtocht naar Jos B. is zondagmiddag tot een eind gekomen. De 55-jarige man die verdacht wordt van betrokkenheid bij de dood van Nicky Verstappen is in Spanje aangehouden. 

Niemand kende Jos B. echt, zelfs zijn collega's niet

Hij was introvert, op zichzelf. “Niemand kende Jos echt”, zegt Siegurd Jan van Leusen. Hoe hij zijn geld verdiende, waar hij opgroeide, wie zijn jeugdvrienden waren? Hij zegt het allemaal niet te weten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden