Interview

Expert: Bom Noord-Korea was hooguit opgevoerde atoombom

Zuid-Koreanen kijken in Seoul naar beelden van de atoomtest van de noorderburen. Beeld afp
Zuid-Koreanen kijken in Seoul naar beelden van de atoomtest van de noorderburen.Beeld afp

"Als het de bedoeling van Noord-Korea was een waterstofbom te testen, dan is de proef mislukt", zegt Hugo de Blank van het energie-onderzoeksinstituut Differ.

Hoe waarschijnlijk is de claim?
De explosie had een kracht van 5,1 op de schaal van Richter, de grootste ontploffing tot nu toe in de reeks van vier nucleaire testen die Noord-Korea heeft uitgevoerd. Het 'record' stond op 4,9 en volgens experts ging het toen, in 2013, om een plutoniumbom van 7,9 kiloton TNT. Die test staat te boek als niet goed gelukt. De bom die gisteren afging was in elk geval kleiner dan de atoombommen van Hiroshima en Nagasaki die een kracht hadden van 15 à 20 kiloton. "Voor zo'n explosie heb je niet zoiets ingewikkelds als een waterstofbom nodig."

Wat maakt een waterstofbom anders dan een atoombom?
In een atoombom worden de kernen van zware atomen, zoals uranium of plutonium, gesplitst. Bij die splijting komt energie vrij, volgens Einsteins 'E = mc2'. Voor de goede werking van een atoombom is het nodig dat de splijting snel en efficiënt verloopt. Anders spat de bom uiteen terwijl veel atoomkernen nog niet gespleten zijn.

Een waterstofbom maakt gebruik van kernfusie, het proces waaraan ook de zon zijn energie ontleent. Daarbij worden kleine atoomkernen, zoals van waterstof, gedwongen te fuseren tot het iets grotere helium. Dat lukt alleen bij extreem hoge temperaturen - zoals in de zon - of extreme druk. In een waterstofbom wordt die toestand bereikt door het waterstof samen te persen met behulp van een atoombom. Een conventioneel explosief is daar niet fel genoeg voor. Dat proces luistert nog nauwer, zegt De Blank. "Als de fusie op gang komt, heeft de bom de neiging te exploderen. Je moet voor extra compressie zorgen, met ingewikkelde trucs, die deels nog geheim zijn."

Het kan dat Noord-Korea een waterstofbom bouwde, maar dat alleen het kernsplijtingsdeel is afgegaan. Zuid-Korea speculeerde gisteren over een 'opgevoerde atoombom', een plutoniumbom met in de kern wat tritium, een variant van waterstof. Een echte waterstofbom is al gauw 1000 kiloton sterk.

Blauwdrukken van zo'n fusiebom zijn tegenwoordig wel op internet te vinden, maar volgens De Blank heb je daarmee nog geen werkend explosief. Ter vergelijking: het is weliswaar meer dan een halve eeuw geleden, maar de Amerikanen hadden na hun eerste test van een atoombom (in 1945) nog zeven jaar nodig voordat ze hun eerste waterstofbom konden proberen.

Zullen we het ooit zeker weten?
Aan de seismische gegevens is af te lezen dat het een bom was, en geen aardbeving. Ook is er, met enige moeite, de kracht en de diepte van de ontploffing uit af te leiden.

Daarnaast heeft een kernbom een radioactief profiel, en dat is bij een atoombom anders dan bij een waterstofbom. Bij de eerste gaat het om restproducten van de splijting, zogeheten radionucliden. Een waterstofbom is volgens De Blank te herkennen aan vrijkomende neutronen. Die zijn energierijker dan bij een kernsplijting.

Die profielen kunnen over enige tijd worden gemeten, maar dan moeten de nucliden wel vrijkomen uit de bodem. En mag de explosie niet al te ondergronds zijn, zoals de door Pyongyang gemelde 10 kilometer.

Maar dat is op zich alweer een onwaarschijnlijke claim.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden