Excuus zenleraren voor betrokkenheid oorlog

AMSTERDAM - Enkele prominente Nederlandse zenleraren hebben afgelopen weekend een verklaring openbaar gemaakt waarin ze openlijk afstand nemen van de houding van hun Japanse geestverwanten tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In de verklaring staat: ,,Wij, Nederlandse zenleraren, zijn diepgeschokt door de betrokkenheid van het Japanse zenboeddhisme bij de oorlogvoering in de Tweede Wereldoorlog. Wij betreuren het dat vrijwel alle zenscholen en tempels de toen heersende nationalistische en militaristische opvattingen hebben gesteund.'' Ze schrijven verder: ,,Wij realiseren ons dat mede daardoor groot leed is aangedaan aan velen en met name ook aan onze landgenoten ten tijde van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië.''

De Nederlandse zenleraren zeggen dat ze willen bijdragen aan ,,het lenigen van het leed door dit naar vermogen onder de aandacht te brengen van de Japanse zenautoriteiten en er bij hen op aan te dringen verantwoordelijkheid te nemen en waar mogelijk ruimte te scheppen voor verzoening''. De zenleraren schrijven dat ze het 'belangrijk' vinden ,,om voortdurend te blijven kijken naar de ethische implicaties van onze eigen zenbeoefening.''

In Nederland zijn naar schatting 75000 zenbeoefenaars, verdeeld over diverse richtingen en scholen. Tot de ondertekenaars van de verklaring behoren prof.dr. Ton Lathouwers, Nico Tydeman, Jef Boeckmans, Gretha Aerts, Gerard Helwig, Meindert van den Heuvel, Greetje Limpens, Rients Ritskes, Willem Scheepers, Chris Smoorenburg en Dick Verstegen.

De Nederlandse verklaring gaat vergezeld van vier reacties van Japanse zenmeesters. Zij nemen voor het eerst openlijk afstand van het gedrag van hun voorgangers, en bieden hun verontschuldigingen aan. De Nederlandse zenleraren noemen die reacties uit Japan 'een hoopvol teken'.

De nu openbaar gemaakte verklaring is het directe gevolg van een lobby door Ina Buitendijk uit Zeewolde. Zij is zelf zenbeoefenaar en getrouwd met een 'kampkind'. In 1999 las ze 'Zen at War' van de Nieuw-Zeelandse zenpriester Brian Victoria dat twee jaar eerder was verschenen. Het boek toont nauwgezet en onweerlegbaar aan hoe sterk de betrokkenheid was van de zenboeddhistische leiders bij het Japanse oorlogsregime. 'Zen at War' veroorzaakte een schok onder westerse zenbeoefenaars. Sinds de verschijning van Victoria's boek zijn in zenboeddhistische tijdschriften, op internet en op symposia heftige discussies aan de gang over de implicaties van de onthullingen. In het Westen verwierf het zenboeddhisme faam vanwege zijn vredelievende en verdraagzame karakter. Juist zenmeesters die in Europa en de Verenigde Staten veel volgelingen kregen, zoals Yasutani Hakuun, steunden het Japanse oorlogsregime van harte. Deze zenleraren spraken op hun rondreizen door het Westen niet over hun verleden.

Ina Buitendijk ziet de nu vrijgekomen verklaring als een 'moeilijke stap voor alle betrokkenen'. ,,Schuld bekennen is niet makkelijk en zeker niet in Japan'', zegt ze. ,,Oorlogsgetroffenen zullen hopelijk enige troost putten uit deze steunbetuiging en de excuses. Het levensbeschouwelijke aspect van de verhouding dader- slachtoffer komt hiermee ook aan de orde. Dat is tot nu te weinig gebeurd.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden