Excuses van de VS komen er niet

Obama erkent het leed van de Japanners, maar een oordeel over de inzet van atoombommen in WO II laat hij over aan historici.

'Een nieuw en vreselijk wapen' waarmee de vijand 'veel onschuldige levens' kan verwoesten. Die woorden gebruikte de Japanse keizer Hirohito in augustus 1945 in zijn overgave-toespraak over het Amerikaanse atoomwapen dat Hiroshima in de as legde.

Vandaag, bijna 71 jaar nadat atoombom Little Boy de zuidelijke stad vernietigde, brengt Barack Obama als eerste Amerikaanse president een bezoek aan Hiroshima.

De bom doodde direct 70.000 tot 80.000 inwoners van de stad. Nog een zelfde aantal mensen raakte gewond. Tot jaren later zou stralingsziekte slachtoffers maken onder hen die de lichtflits zagen, gevolgd door de toen nog mysterieuze paddenstoelwolk.

Volgens sommige Japanners is het bezoek een mooi moment voor Obama om 'sorry' te zeggen. Japan is immers het enige land dat doelwit werd van kernwapens in oorlogstijd en Obama kreeg in 2009 de Nobelprijs voor de Vrede, mede vanwege zijn inzet voor een kernwapenvrije wereld.

Ook de 84-jarige Terumi Tanaka, secretaris van de vereniging voor hibakusha (atoombom-overlevenden), vindt excuses op zijn plaats. "Ik zag familieleden voor mijn eigen ogen sterven, dat zal ik nooit vergeten", zei hij tegen de Japanse krant Asahi over het tweede atoombombardement op Nagasaki. Tanaka benadrukt echter dat ook Japan deels schuld draagt aan de inzet van de bom: "Japan begon de oorlog en liet die maar voortduren."

Excuses komen er echter niet, kondigde Obama al aan. "Ik denk dat het belangrijk is te begrijpen dat leiders gedurende een oorlog allerlei soorten beslissingen nemen. Historici moeten hierover vragen stellen en die onderzoeken", zei hij tegen de Japanse publieke omroep NHK.

Een aanzienlijk deel van de Japanners ziet hun land primair als slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog. Zij vinden dat de VS een oorlogsmisdaad pleegde door de bom te gooien op burgerdoelen Hiroshima en Nagasaki, net terwijl Tokio de eerste stapjes zette naar vredesbesprekingen met de VS.

Deze in Japan veel voorkomende visie staat lijnrecht tegenover het westerse perspectief dat alleen atoombommen de Japanse vechtlust konden breken.

Obama's bezoek - hij reist samen met de Japanse premier Shinzo Abe - kan daarom ook gezien worden als een por in de zij van Japanse politici; een aanmoediging het eigen oorlogsverleden eerlijk onder ogen te zien.

Abe en zijn conservatieve politieke vrienden vinden dat Japan veel te lang gebukt gaat onder een naoorlogs schuldgevoel. Tot woede van oude vijanden China en Zuid-Korea bezocht Abe de controversiële Yasukuni-schrijn, waar veroordeelde Japanse oorlogsmisdadigers worden vereerd. Ook liet Abe direct na zijn aantreden mist ontstaan over eerder uitgesproken excuses aan 'troostmeisjes', de seksslavinnen van het Japanse leger in veroverd gebied. Pas begin dit jaar bereikten buurlanden Zuid-Korea en Japan over deze oorlogsslachtoffers een vergelijk.

Ook op diplomatiek niveau geldt het historische bezoek als een goede beurt. Tokio liet de afgelopen maanden doorschemeren dat het bezorgd is over de toekomst van het bondgenootschap met de VS, nu Donald Trump presidentskandidaat is. Voor zijn defensie is Japan afhankelijk van Amerikaanse soldaten. Als het aan Trump ligt moet Japan zelf meer doen, of meer gaan betalen voor militaire steun. Dit ligt gevoelig in Japan, waar Trump nog een schepje bovenop deed door te zeggen dat Tokio altijd nog kernwapens kan bouwen om vijanden buiten te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden