Excellente Elektra

Twee nieuwe opnamen van 'Elektra' ontlopen elkaar niet veel in kwaliteit. Maar de regie van Patrice Chéreau maakt die uit Aix-en-Provence onvergetelijk.

Twee weken geleden werd de 150ste geboortedag van Richard Strauss herdacht. In de Semper- oper in Dresden, waar zijn meeste opera's ten doop werden gehouden, was een groot Strauss-gala met de Staatskapelle Dresden onder leiding van chef-dirigent Christian Thielemann. Drie Strauss-sopranen uit de buitenklasse - Anja Harteros, Christine Goerke en Camilla Nylund - traden aan voor grote solo scènes, begeleid door wat sommigen nog steeds het allerbeste Strauss-orkest ter wereld noemen. Dat laatste is waar, zeker nu Strauss-fanaat Thielemann ervoor staat.

Diezelfde Thielemann dirigeerde in januari in datzelfde Dresden een serie voorstellingen van een nieuwe productie van 'Elektra', in bijna alle opzichten Strauss' meest extreme opera. Die uitvoering werd door Deutsche Grammophon vastgelegd, maar gek genoeg niet in Dresden, maar in de Philharmonie van Berlijn. Daar waren het orkest en zangers te gast voor een concertante uitvoering.

Bijna tegelijkertijd kwam er nog een 'Elektra' op de markt. Het betreft de dvd van de productie die Patrice Chéreau vorige zomer in Aix-en-Provence maakte. Daar zat het Orchestre de Paris in de bak, geleid door Esa-Pekka Salonen. De twee opnamen delen in de rollen van Elektra en haar moeder Klytämnestra dezelfde zangeressen: Evelyn Herlitzius en Waltraud Meier. Meier geldt al een tijd als dé ultieme zangeres voor de rol van Klytämnestra, Herlitzius wordt gezien als dé Elektra van het moment. De Duitse sopraan was ook al in Amsterdam als Elektra te horen onder leiding van Marc Albrecht. Challenge Classics bracht daar de live-opname van op cd, die wereldwijd veel lof oogstte.

Explosieve uitvoering

En hoe verhouden de twee nieuwe opnamen zich ten opzichte van elkaar? Helaas zijn ze beide niet compleet. Dat zou je in een Strauss-feestjaar toch wel mogen verwachten. Bij beide zijn de gebruikelijke coupures in de partij van Elektra aangebracht, vooral in haar vocale ontmoetingen met haar moeder, zus Chrysothemis en broer Orest. Strauss wilde niets van coupures weten ("Anders had ik die noten niet gecomponeerd!"), maar als reden wordt meestal aangevoerd dat de partij van Elektra loodzwaar is, en dat ze alle hulp (= coupures) kan gebruiken om de eindstreep te halen. Zowel in Berlijn als in Aix heb je het gevoel dat het vocale kanon Herlitzius die extra noten met gemak had aangekund. Jammer.

Wat verder meteen opvalt, is dat Salonen in niets onder doet voor Thielemann. De Fin weet het Parijse orkest te laten zinderen, bouwt mooi spanning op en heeft het voordeel dat hij kan aansluiten bij de magnifieke regie van Chéreau. Dat Thielemann ook in de concertzaal theater kan maken, bewijst hij in de scène waarin Klytämnestra aan haar dochter probeert uit te leggen waarom ze niet goed slaapt. Dat ligt natuurlijk aan haar slechte geweten, al zegt ze dat niet. Maar Thielemann laat dat geweten duidelijk horen in zijn perfecte begeleiding daar. Moet gezegd dat Meier hier enorm suggestief zingt - de rillingen lopen over je rug.

Thielemann heeft verder de perfecte Chrysothemis in Anne Schwanewilms, een sonore Orest in René Pape en een opvallend goeie Augisth in Frank van Aken. Aan het eind van deze explosieve uitvoering met dat gortdroge slotakkoord blijft het in de Berlijnse Philharmonie even stil, en dan barst het terechte gejuich los.

Adembenemend mooi

Maar dan Aix. Die fantastische regie van Chéreau, zijn oog voor detail, voor licht, voor beweging of juist geen beweging. Het is fascinerend van begin tot eind. De dvd is een eerbetoon aan de regisseur die twee maanden na deze productie overleed. Het interview met hem dat als bonus op de dvd staat, geeft schitterend weer waarom Chéreau de unieke regisseur was die hij was. Zijn behandeling van de kleine rollen is subliem. Veterane Roberta Alexander als Vijfde Maagd is hier als een wijze moeder voor Elektra. Ze zingt nog steeds geweldig en als de camera op haar inzoomt zie je de tranen over haar wangen lopen. Ontroerend ook om Donald McIntyre (Chéreau's Wotan in Bayreuth in 1976), Renate Behle en Franz Mazura terug te zien. Hun stille optreden bij de herkenningsscène tussen Elektra en Orest is adembenemend mooi.

Meier speelt en zingt een koningin en geen verlopen loeder. Fascinerend om naar te kijken. Adrianne Pieczonka (Chrysothemis), Mikhail Petrenko (Orest) en Tom Randle (Aegisth) zingen en acteren op hoog niveau. Maar ook hier is het Herlitzius die alle wensen vervult. Je kunt alleen maar met stomme verbazing naar deze prestatie kijken en luisteren. Gedragen en voortgestuwd door Salonen en 'geholpen' door Chéreau zet zij hier een onvergetelijke Elektra neer. Die zal als legendarisch de geschiedenis in gaan.

OPERA

Esa-Pekka Salonen

Strauss 'Elektra' (Bel Air Classiques)

****

OPERA

Christian Thielemann

Strauss 'Elektra' (DG)

*****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden