Examenstress in Brussel

Kandidaat-commissarissen moeten zich bewijzen in Europarlement

Een rituele schijnvertoning, zegt de eurofoob. Democratie in optima forma, en dat in het hart van die zogenaamd ondemocratische Europese Unie, zegt de eurofiel.

Maandag begint het Europees Parlement met de hoorzittingen van de 27 kandidaat-Eurocommissarissen die zijn voorgedragen door hun aanstaande voorzitter, de Luxemburger Jean-Claude Juncker. "Een mooi systeem, die hoorzittingen", zegt Europarlementariër Sophie in 't Veld (D66). "Ze zouden eigenlijk ook nationaal ingevoerd moeten worden."

Frans Timmermans, Junckers beoogde rechterhand, wordt op 7 oktober bevraagd, op de slotdag van de zittingen. Iedereen in Brussel verwacht dat hij daar met gemak doorheen komt.

Formeel is het Europees Parlement niet in staat individuele kandidaten te weigeren. Het stemt de voorlaatste week van oktober al dan niet in met de commissie-Juncker als geheel. Een meerderheid kan Juncker dus wel degelijk dwingen tot personele vervangingen. Anders kan de Luxemburger op 1 november niet met zijn ploeg aan de slag, wat wel de bedoeling is.

Een aantal kandidaat-commissarissen kwam de voorbije week, toen het parlement bijeen was in Straatsburg, informeel op bezoek om te hengelen naar steun. Ook Timmermans liep er donderdag rond. Gisteren was hij voor hetzelfde doel in Brussel.

Het is traditie dat het parlement minstens één kandidaat afkeurt. In 2004 overkwam het de Italiaan Rocco Buttiglione, die volhardde in zijn persoonlijke opvatting dat homoseksualiteit een zonde is.

Vijf jaar later sneuvelde de Bulgaarse kandidate Rumiana Jeleva wegens mogelijke belangenverstrengeling. Voor Neelie Kroes liep het bijna verkeerd af. Zij werd pas na een tweede hoorzitting goedgekeurd.

Bij de ondervragingen worden ijskoude spelletjes gespeeld tussen de politieke groeperingen. Vooral de grootste twee houden elkaar scherp in de gaten: de christen-democraten en de sociaal-democraten, samen goed voor 55 procent van de zetels.

Als de sociaal-democraten zich tijdens een hoorzitting vastbijten in de broekspijp van een christen-democraat - de Spanjaard Miguel Arias Cañete bijvoorbeeld - dan neemt 'rechts' wraak met de harde aanpak van een 'linkse' kandidaat. De Italiaanse Federica Mogherini, beoogd opvolger van buitenland-coördinator Catherine Ashton, wordt hiervoor als mogelijk doelwit gezien, ook omdat zij als een van de laatsten moet opdraven. "Helaas is het traditioneel zo dat de politieke fracties een balans zoeken in het poppetjes pesten", verzucht Europarlementariër Peter van Dalen (ChristenUnie).

Toch staat of valt alles met hoe de kandidaten zich in drie uur tijd presenteren. Ervaring, status, steun van de grootste machten - het is allemaal niets waard als een kandidaat begint te hakkelen of ontwijkende antwoorden geeft. "Als iemand nurks is, of dingen niet weet, kan het fout aflopen", zegt Dennis de Jong (SP).

Aan de andere kant, zegt Hans van Baalen (VVD): "Als je goed beslagen ten ijs komt, je huiswerk gedaan hebt en welwillend bent, moet je er doorheen kunnen komen. We moeten alle kandidaten toetsen op hun gezonde verstand."

Zij kunnen hun borst vast natmaken

Tijdens een rondgang onder Europarlementariërs valt één naam het vaakst als schietschijf voor de hoorzittingen: die van de gelouterde Spaanse politicus Miguel Arias Cañete (64). Hij is door Juncker op de portefeuille 'klimaatactie en energie' gezet. "Cañete zit al zijn hele leven diep in de olie- en gasindustrie", zegt Bas Eickhout (GroenLinks). "Hem op klimaat en energie zetten? Daar zie ik de humor niet helemaal van in."

De Spanjaard ligt ook slecht vanwege vermeende vrouwonvriendelijkheid. Debatteren met een vrouw is volgens Cañete 'gecompliceerd' omdat het dan lastiger is om je 'intellectuele superioriteit' te tonen, zei hij in mei. "Alsof je een macho bent die een hulpeloze vrouw in het nauw brengt."

Eickhout ziet ook de Brit Jonathan Hill (54) niet zitten, de Tory die de financiële dienstensector in de smiezen moet houden. "Hill is lobbyist voor de Londense City geweest. Dat is een vos die je in het kippenhok zet. Hill en Cañete zijn té verbonden met de industrie die ze moeten aanpakken."

Een geval apart is de Sloveense Alenka Bratusek (44), die vanuit Brussel een Europese energie-unie in de verf zou moeten zetten. Zij heeft, als demissionair premier, eigenlijk zichzelf naar Brussel afgevaardigd en zou in Slovenië weinig draagvlak hebben. Haar liberale partij is inmiddels uit de regering gevallen, en er loopt een corruptie-onderzoek naar haar voordracht.

Bratusek geldt echter als persoonlijke favoriet van Juncker. Bovendien zullen de liberalen in het Europarlement eisen dat er ook een liberaal voor haar in de plaats komt, mocht ze worden afgewezen.

Eveneens hoog op de lijstjes van schietschijven staat de Hongaar Tibor Navracsics (48), minister in de regering van de autoritaire premier Viktor Orbán. 'Een groot probleem', noemt Sophie in 't Veld (D66) hem. "Hij is medeverantwoordelijk voor de mediawet en voor ingrepen in het onderwijs waar de honden geen brood van lusten. En die man moet onderwijs en burgerschap doen?"

Navracsics heeft als voordeel dat zijn Fidesz-partij deel uitmaakt van de machtige centrum-rechtse Europese Volkspartij waartoe ook het CDA behoort. "Waar ik niet van hou", zegt CDA-Europarlementariër Esther de Lange, "is dat sommige collega's er met gestrekt been ingaan, omdat hij een Hongaar is".

Ook Peter van Dalen (ChristenUnie) wil pas over Navracsics oordelen tijdens de hoorzitting. "Heksenjacht is een te sterk woord, maar sommige collega's zijn er op uit om bepaalde kandidaten pootje te lichten. Van die school ben ik niet."

De linkse eurocritici in het parlement wijzen de Griek Dimitris Avramopoulos (61) aan als twijfelgeval. Hij wordt verantwoordelijk voor (im)migratie. "Hij is als minister van defensie verantwoordelijk geweest voor het sluiten van de grenzen en het isoleren van vluchtelingen", zegt de Duitse voorzitster van deze groep, Gabriele Zimmer. "En hij moet migratie gaan doen? Is dat een grap?"

Ook SP-parlementariër Dennis de Jong ziet de Griek niet zitten op die post. "Het is een man met een militair hart. Hij heeft bovendien bedenkelijke uitspraken over Roma gedaan."

Pierre Moscovici (57) staat ook een pittige hoorzitting te wachten. De Franse oud-minister van financiën moet 'begrotings-tsaar' Olli Rehn opvolgen. Frankrijk is al een tijdje het slechtste jongetje van de klas als het om begrotingsdiscipline gaat. Deze maand maakte Parijs bekend dat het niet gaat lukken om het begrotingstekort volgend jaar onder de 3 procent te krijgen, ook al is dat zo met Brussel afgesproken. "Hoe geloofwaardig is Moscovici?", vraagt Hans van Baalen (VVD) zich af. "Waarom houdt Frankrijk zich niet aan de begrotingsafspraken? Als Moscovici onduidelijk antwoordt, heeft hij een probleem."

Juncker heeft genoeg plannen, maar gaat hij die ook waarmaken?

Europarlementariërs van links tot rechts prijzen de vernieuwingsdrang die de aanstaande voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, tot nu toe heeft getoond. De Luxemburger heeft immers een onderscheid aangebracht tussen 'gewone' Eurocommissarissen en zeven vicevoorzitters, die als thematische clusterhoofden de supervisie hebben over enkele collega's.

Zo moet de omstreden Franse kandidaat Moscovici, die de felbegeerde post economische en monetaire zaken krijgt en dus zijn eigen land tot de orde zou moeten roepen, verantwoording afleggen aan een Fin en een Let die allebei zeer recht in de leer zijn op het gebied van begrotingsdiscipline.

Maar er is ook kritiek. "Juncker is aangetreden met de belofte dat hij wil hervormen, maar door de machtsstrijd tussen hem en de Europese regeringsleiders heeft hij dat doel nu al uit het oog verloren", zegt de Duitse Europarlementariër Gabriele Zimmer, die de eurokritische linkse groepering in het parlement voorzit.

"Op papier ziet de werkwijze van de commissie er veelbelovend uit, nu de praktijk nog", zegt Esther de Lange (CDA). "Een ingenieuze en slimme opzet van Juncker, maar dat betekent wel dat alle 'gewone' commissarissen zich eraan moeten houden", vindt Hans van Baalen (VVD). "Gaat Moscovici zich in zijn rol schikken? Het eerste jaar is cruciaal."

Bas Eickhout (GroenLinks) noemt het positief dat Juncker "orde probeert te creëren in de chaos van 28 commissarissen", maar maakt zich zorgen over de politieke keuzes. "Het is wel erg kortzichtig economisch allemaal."

In vergelijking met de uitgaande commissie van de Portugees Barroso is de ploeg van Juncker veel politieker, zegt Sophie in 't Veld (D66). "Het is een stevig team. Barroso was een soort schoothondje, die deed wat de lidstaten wilden. Juncker zegt: ik vaar mijn eigen koers."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden