Eindexamen

Examenkoorts is steeds vaker staatsexamenkoorts

Lars (links) en Daan willen beiden verder in de ICT. 'Daar zitten wel meer autisten.'

Meer dan 200.000 scholieren buigen zich deze weken over het eindexamen. Steeds vaker is dat een staatsexamen. Trouw volgt leerlingen van het Arentheemcollege, een brede scholengemeenschap in Apeldoorn, en van het Axia College voor speciaal voortgezet onderwijs in Amersfoort. Hoe bereiden zij zich voor? 

Wie staatsexamen doet, zoals Lars en Daan van het Axia College in Amersfoort, is vorige week al begonnen. Die leerlingen moeten ook langer door. Onderdeel van het staatsexamen zijn namelijk mondelinge overhoringen in juli. "We horen de uitslag pas twee maanden na reguliere kandidaten", zegt Lars. De tas van zijn zus hangt in juni al aan de vlag. En zij kan wel op zonvakantie.

De jongens hebben zich er allang bij neergelegd. Zonder speciaal onderwijs hadden ze vermoedelijk helemaal geen havo-examen kunnen doen. Ze hebben allebei het syndroom van Asperger, een vorm van autisme. Daan heeft het op een gewone vwo geprobeerd, maar in de tweede kwam hij depressief thuis te zitten. "Alle indrukken komen binnen, alles wat beweegt. Dan is een groot lyceum slopend." 

Op het Axia zitten ze met zeventien leerlingen in een klas. Lars: "Docenten zijn heel informeel. En ook al hebben leerlingen veel meegemaakt, of fouten begaan, niemand kijkt daar raar van op. We accepteren elkaar."

Alles ingepland

Lars had last van extreme vermoeidheid. Eén dag school kostte hem een week om weer op adem te komen. "Vanaf de derde is mijn rooster daarop aangepast. Zoiets zou in het regulier onderwijs onmogelijk zijn." Lars komt met de taxi naar school en heeft alle ritten voor de komende weken al ingepland en geregeld met de chauffeurs. Hij kan zijn examenschema uit het hoofd opdreunen.

Afgelopen woensdag hadden de jongens, beiden zeventien, Engels schrijfvaardigheid. Ze moesten een formele brief schrijven, van minimaal 200 woorden. Dat ging prima, zeggen ze. In het speciaal onderwijs mogen ze er allemaal een half uur langer over doen, maar Daan en Lars stonden na een uur al weer op het schoolplein.

"Hoe meer je schrijft, hoe meer kans op spelfouten", lacht Daan. De jongens mogen het havo-examen op de laptop maken, omdat ze moeite hebben met schrijven. Dat maakt woorden tellen meteen wat makkelijker.

Blanco

Toch zijn er ook nadelen verbonden aan het staatsexamen, vertelt afdelingsleider Jorisjan van Petegem. "De leerlingen doen de eerste helft van het jaar geen schoolexamens, zoals in het reguliere onderwijs. Ze hebben dus niet al de helft van het eindcijfer binnen." Lars: "Als je voor een schoolexamen een acht staat, maak je je minder druk om zo'n vak. Voor ons is alles nog blanco."

Bovendien komt een speciale commissie naar school, om te surveilleren en om de mondelinge examens af te nemen. "Onze docenten zitten er niet bij, we weten niet welk onderwerp wordt behandeld en we kunnen de examens achteraf niet inzien", zegt Van Petegem. Bij een leerling is een mondeling wel eens vijf punten lager uitgevallen dan het schriftelijk, vertelt hij. "Een twee tegenover een zeven. Dan is er echt iets misgegaan."

Exacte vakken als wiskunde worden net zo goed mondeling overhoord. Het begint met vraagstukken op papier, vervolgens moet je die toelichten of uitleggen, weet Lars. "Hier zitten ook leerlingen die sociaal niet zo handig zijn, voor hen is dat een hele opgave." Er zitten dan 'heel zenuwachtige vogeltjes' in de aula, zeg Van Petegem.

Daan vindt de mondelinge overhoringen ideaal. "Ik heb mijn bekkie altijd bij me."

Spreiding

Het College voor Toetsen en Examens organiseert cursussen, waar examinatoren kinderen leren op hun gemak te stellen, juist ook leerlingen met een beperking. Voordeel van een staatsexamen is dat leerlingen de examens over meerdere jaren mogen spreiden: het ene jaar vier vakken afsluiten en het volgende drie. 

Na het examen trekken Daan en Lars weer samen op. Ze gaan een ICT-opleiding doen aan de Hogeschool Utrecht. Een grote instelling, veel verschillende docenten, moeilijker roosters. Daan heeft er vertrouwen in.

"Die puberteit hakte er wel in, maar ik heb veel over mezelf geleerd, ben ik veel relaxter." Lars is toe aan 'serieuzer onderwijs'. "Dan zitten we met studenten die allemaal graag willen en dezelfde vakken interessant vinden." In de ICT zitten wel meer autisten, grappen ze.

Invloed speciaal onderwijs

In 2017 deden zo'n 8200 kandidaten staatsexamen, nu zijn het er 8700, in 2010 waren het er 4700. Meer dan de helft van de kandidaten komt uit het speciaal onderwijs. Die scholen vinden het belangrijker dat hun leerlingen de school verlaten met een compleet diploma.

Scholen voor voortgezet speciaal onderwijs (vso) vallen officieel onder het basisonderwijs. Er zijn maar drie vso-scholen met een licentie om zelf examens af te nemen. Het merendeel kiest daarom voor staatsexamens. Al zijn er ook veel vso-scholen die samenwerken met een reguliere middelbare school in de buurt, zodat hun leerlingen daar examen kunnen doen. Bij 40 procent van de scholen kunnen leerlingen kiezen tussen deze beide opties.

De groei van de staatsexamens is mede te verklaren uit nieuwe onderwijsinitiatieven. Een voorbeeld is Agora in Roermond, een school die vier jaar geleden begon, zonder vakken, cijfers of lesroosters. Zij heeft dit jaar voor het eerst examenleerlingen.

Er zijn ook kandidaten die zich individueel voorbereiden op een staatsexamen. Dat kunnen vroegtijdige schoolverlaters of hoogbegaafde kinderen zijn, maar ook militairen of topsporters.

'Uiteindelijk is het maar een toets'

Daan doet vandaag eindexamen natuurkunde aan de havo. Zijn staatsexamen is uitgespreid over enkele maanden, maar hij is er relaxed onder. Hij probeert nu vooral te chillen: muziek luisteren, wat vaker met de hond lopen.

Vrijdag en gisteren heeft hij nog wel examens van 2016 en 2017 gemaakt, 'om safe te zitten'. Er was een ding dat hij niet begreep, vertelt hij. "De parallellogrammethode voor het ontbinden van twee krachten, maar dat is me bij huiswerkbegeleiding uitgelegd en toen had ik een 7,8."

Het heeft volgens hem niet zo veel zin om last minute nog in de boeken te duiken en formules keihard in je hoofd te stampen. Veel kan hij opzoeken in de binas, het informatieboek dat kandidaten bij het examen mogen houden. Daan: "De tabellen voor natuurkunde staan op bladzijde 35. Het gaat er nu vooral om dat ik ze kan toepassen."

Daan heeft zijn werk bij de Albert Heijn even op een laag pitje gezet. Tegen de tijd dat de mondelinge staatsexamens beginnen, kan hij het wel weer combineren denkt hij. "Uiteindelijk is het maar een toets", relativeert hij het examen van vandaag. En zijn mondeling, straks in juli, komt ook wel goed. Natuurkunde is zijn favoriete vak, hij heeft er zijn profielwerkstuk aan gewijd. 

"Ik heb zelf thuis een geweer gebouwd dat werkt op magnetisme, een spoel wordt elektrisch geladen en kan dan een ijzeren deeltje wegschieten. Fantastisch dat in de praktijk zo zichtbaar wordt wat je met een vak kunt doen!"

Zweten en zwoegen

Scholen hebben dit jaar 211.550 eindexamens besteld. Iets minder leerlingen brengen de komende weken zwoegend en zwetend door in een klamme gymzaal, want scholen bestellen altijd wat meer examens dat ze nodig hebben. 

De grootste groep eindexamenkandidaten zit op het vmbo, daar doen meer dan 60.000 pubers eindexamen voor de gemengde en theoretische leerweg. De kleinste groep eindexamenkandidaten zit ook op het vmbo: er zijn 19.620 eindexamens besteld voor leerlingen van de basisberoepsgerichte leerweg. Verder zijn er 60.602 havo-examens door het land verspreid en 41.501 vwo-examens.

De twee vakken waar de meeste leerlingen eindexamen in doen, zijn Nederlands en Engels op het vmbo-gl/tl. Voor dat laatste vak zijn 60.746 examens besteld. Aan het andere eind van het spectrum de leerlingen die onverwachte keuzes maken: er zijn twee vmbo-kb leerlingen die eindexamen Turks doen en tien havisten die voor Russisch kozen. Op het vwo doen 22 kinderen eindexamen Russisch, hetzelfde aantal kinderen koos voor Fries en Arabisch.

(De achternamen van  Lars en Daan zijn bij de redactie bekend.)

Hoeveel heeft u onthouden van het eindexamen? Test uw kennis op trouw.nl/eindexamens2018

Lees ook: Eindexamen op een lege maag: hoe gaan scholen en islamitische leerlingen ermee om?
Ongelukkige timing: de islamitische vastenmaand ramadan en het centrale eindexamen voor middelbare scholieren vallen dit jaar precies samen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden