Examen voor Kazachse democratie

De Centraal-Aziatische republiek Kazachstan hoopt internationaal een goed figuur te slaan met de parlementsverkiezingen van zaterdag.

Er staat een hoop op het spel voor Kazachstan. Als de parlementaire verkiezingen komende zaterdag niet ‘vrij en eerlijk’ verlopen, kan het land het felbegeerde voorzitterschap van de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) voor 2009 wel vergeten. De verkiezingen voor dit roterende, eenjarige voorzitterschap worden in december gehouden. De Kazachse overheid doet er alles aan om vóór die tijd een zo democratisch mogelijk beeld van het land te presenteren. Het lanceerde onder andere reclamecampagnes op de BBC en in The Economist. Maar de verkiezingen blijven de belangrijkste graadmeter van het democratische gehalte van het hedendaagse Kazachstan.

Na de vorige presidentsverkiezingen in 2005 oordeelde de OVSE dat Kazachstan ‘niet voldeed aan een aantal OVSE-voorwaarden en andere internationale standaarden voor democratische verkiezingen’. Tot zoverre zijn er weinig aanwijzingen dat de komende verkiezingen wél helemaal open en eerlijk zullen zijn. De Kazachse media zijn grotendeels in handen van presidentsdochter Dariga Nazarbajeva en ‘de familie’ lijkt haar greep op de media maar moeilijk te kunnen loslaten. Lang voor het officiële begin van de campagne-periode maakte presidentspartij Noer-Otan al uitgebreid reclame op televisie. Terwijl oppositiepartijen moeite hebben om zendtijd en publiciteitsmogelijkheden te bemachtigen, staan langs Almaty’s belangrijkste boulevards grote billboards met een vriendelijk lachende president Nazarbajev, omringd door ‘gewone mensen’. De presidentspartij huurde zelfs een Frans pr-bureau voor de persverklaringen.

De verwachtingen over het democratische gehalte van de komende verkiezingen zijn wisselend. De radicale journalist Sergej Doevanov, die onlangs nog gearresteerd werd voor deelname aan een onaangekondigde – en dus illegale – demonstratie, denkt dat de kans op eerlijke verkiezingen 50 procent is. „Het andere scenario is dat het verloopt zoals altijd: manipulatie en fraude”, zegt hij. Hij verwacht overigens niet dat bij frauduleuze uitkomsten de oppositie de straat zal opgaan, zoals bij de rozenrevolutie in Georgië of de tulpenrevolutie in buurland Kirgizië. „Onze oppositie is ‘constructief’ en wil een aandeel in de macht om zo de president te dwingen langzaam te democratiseren”, zegt hij.

De kleine communistische partij – overblijfsel van haar Sovjet-voorganger met nog maar 86.000 leden – heeft besloten de verkiezingen helemaal te boycotten. „Na de verkiezingen zal onze staat eruit zien als een monarchie. Maar dan zonder democratie”, zegt partijvoorzitter Serikbolsin Abdildin.

Sommige waarnemers begrijpen niet waarom de overheid – naar verwachting – de verkiezingsuitslag zal proberen te beïnvloeden. Dankzij enorme olie- en gasreserves maakt de voormalige Sovjetrepubliek een duizelingwekkende economische groei door van jaarlijks bijna 10 procent in de afgelopen jaren. Zowel de middenklasse als het aantal miljonairs en zelfs miljardairs groeit in rap tempo. Mensen kopen hun eerste auto, gaan groter wonen en vieren hun eerste buitenlandse vakantie. Een groot deel van de bevolking schrijft de toegenomen welvaart toe aan de president en zal daarom waarschijnlijk op zijn partij Noer-Otan stemmen. De meeste waarnemers zijn het eens dat de presidentspartij ook zonder fraude 40 tot 60 procent van de stemmen zou kunnen behalen. Niet iedereen heeft vertrouwen in de kleine partijen die, voordat zij oppositie gingen voeren, stuk voor stuk deel uitmaakten van de politieke elite.

Evgeniy Zjovtis van het Kazach-stan Internationaal Bureau voor Mensenrechten en Rechtsstaat denkt dat het percentage stemmen dat de oppositie krijgt, slechts afhankelijk is van hoeveel de overheid bereid is te geven. „Dit zal variëren tussen 7 en 20 procent voor de belangrijkste kleine oppositiepartijen Ak Zhol (‘heldere weg’ in het Kazachs) en de NSDP (Nationale Sociaal-Democratische Partij)”. Hij vergelijkt het verkiezingsproces met het spel balletje-balletje. „Het heeft geen zin om mee te doen, de uitkomst wordt toch bepaald door degene die het spel controleert. Er is niks veranderd het afgelopen jaar en er zijn nog steeds geen democratische standaarden. Daarom verdient Kazachstan het OVSE-voorzitterschap ook niet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden