Ex-tbs’er gaat minder vaak in de fout doordat de burgemeester oplet

Beeld ANP XTRA

Het lukt de Nederlandse samenleving steeds beter om voormalige tbs’ers van misdaden af te houden. Het aantal misdrijven dat ex-tbs’er pleegt, daalt gestaag. 

Tbs’ers vervallen minder vaak in crimineel gedrag na hun behandeling. Dat komt omdat ze na vrijlating in hun nieuwe woonplaats beter in de gaten worden gehouden. Eén op de vijf criminelen die via een terbeschikkingstelling zijn behandeld gaat na vrijlating in de fout. Die tbs’ers doen dat steeds minder vaak: tussen 2005 en 2009 ging het gemiddeld om 2,3 misdrijven per persoon, tegenwoordig ligt dat aantal op 1,7.

Voor het eerst onderzocht het onderzoekscentrum WODC de recidivecijfers van mensen die geestelijke gezondheidszorg kregen opgelegd van de rechter. Jaarlijks ronden bijna zevenduizend patiënten zo’n behandeling af in deze zogeheten forensische zorg, maakt het instituut vandaag bekend. Tbs met dwangverpleging maakt daar een klein deel van uit: uit die groep komen gemiddeld rond de honderdvijftig personen vrij.

Van die ex-tbs’ers gaat zo’n 20 procent binnen twee jaar na vrijlating opnieuw de fout in, maar zij doen dat wel minder vaak dan voorheen. Van de ex-tbs’ers pleegt 4 procent een zeer ernstig misdrijf. Dat kan moord zijn, maar ook beroving met geweld of een zedendelict.

Veiligheidshuizen

De meest plausibele verklaring voor die daling is de komst van zogeheten veiligheidshuizen in gemeentes. Daarin overleggen onder meer zorgverleners, politie en reclassering om potentieel gevaarlijke wijkbewoners in de gaten te houden en waar nodig te ondersteunen. Volgens onderzoeker Klaus Drieschner is er echter geen hard bewijs dat de aanpak daadwerkelijk heeft gezorgd voor het verbeterde gedrag van ex-tbs’ers. Omdat alle tbs’ers hulp krijgen, is er geen controlegroep. Wetenschappelijk onderzoek vereist dat wel, maar dat stuit in dit geval op ethische bezwaren.

Toch ziet Drieschner een relatie. “Gaat een ex-tbs’er een keer de fout in na zijn behandeling, dan komt hij onder verscherpt toezicht van zo’n veiligheidshuis”, zegt Drieschner. De veiligheidshuizen bestonden al langer, maar pas sinds 2013 staan ze allemaal onder leiding van het ministerie van justitie en veiligheid.

Bovendien krijgen burgemeesters het sinds 2010 direct te horen als er een ex-tbs’er in hun gemeente komt wonen. “Het kan zijn dat zij het toezicht makkelijker verscherpen als ze weten wie ze in de gaten moeten houden.”

Zorg en veiligheid

Dat past in de trend die de Vereniging van Nederlandse Gemeenten vorig jaar aanstipte in een brief aan haar leden. Gemeenten leggen inderdaad steeds meer nadruk op die combinatie van zorg en veiligheid, zag VNG na het doorlichten van alle nieuwe collegeakkoorden.

Voor het eerst is nu ook van niet-tbs’ers binnen de forensische zorg bekend hoeveel mensen binnen twee jaar na behandeling een nieuw delict plegen. Gedetineerden met verplichte psychische hulp blijken bijvoorbeeld ongeveer even vaak te recidiveren als ‘gewone’ ex-gedetineerden. Het merendeel van de zevenduizend patiënten, pakweg twee derde, krijgt die zorg voorwaardelijk opgelegd door een rechter. Deze patiënten zitten niet in een tbs-kliniek maar in een minder beveiligde zorginstelling. Soms kunnen ze zelfs thuis blijven wonen.

Van die grootste groep blijkt één op drie na behandeling opnieuw de mist in te gaan. “Maar omdat we dit voor het eerst in kaart brachten, weten we nu niet of deze percentages over de jaren zijn gedaald of gestegen. Ook niet welke rol overheidsbeleid hierbij heeft gespeeld”, zegt Drieschner.

Tot slot kan hij bij gebrek aan vergelijkingsmateriaal nog niet zeggen of de ene vorm van forensische zorg het beter doet dan de andere, al biedt dit onderzoek volgens hem voor het eerst wel een goede basis.

Lees ook:

‘Nee’ zeggen tegen een tbs-onderzoek is voor een verdachte niet altijd lonend

Verdachten weigeren regelmatig tbs-onderzoek. Dat helpt lang niet altijd om tbs te ontlopen, zegt het WODC.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden