Ex-officieren vechten nu om een huis

Geldgebrek teistert de Russische strijdkrachten. Zelfs de bij wet vastgelegde huisvesting voor officieren kan niet meer worden betaald. Wie in de DDR heeft gediend, heeft mazzel. Zesde, laatste deel van een serie over het leger van Rusland.

Van kolonel tot kraker. De zestigjarige Alexander Oetnasoenov heeft noodgedwongen gepakt waar hij recht op meent te hebben. Zijn hele leven lang had hij netjes zijn bijdrage betaald voor een eigen woning, en toen die vlak voor zijn neus dreigde te worden weggekaapt, greep hij in.

Aan de uiterste noordrand van Moskou, in de 'deelgemeente' Chimki, zit de kolonel der mariniers nu illegaal in een karig gemeubileerde woning. Processen over het eigendom van de flat, die vanuit een twintig verdiepingen tellend gebouw uitkijkt over een eindeloos, wit bestoven landschap, slepen zich voort. Formeel hebben de Oetnasoenovs geen recht op medische zorg, omdat zij als krakers nergens staan geregistreerd.

Vol afschuw schudt mevrouw Oetnasoenova eventjes haar hoofd. Ze wil niet denken aan het mogelijk mislopen van de procedure. Ruim zes jaar hebben de Oetnasoenovs met hun twee kinderen bij haar ouders ingewoond. ,,Kinderen maken wel eens lawaai en rennen.'' Dat leidde tot spanning in het kleine Moskouse flatje, waar ze absoluut niet naar terug wil. ,,Eén jaar schoonouders telt voor drie'', grapt de kolonel b.d., die zijn verovering met hand en tand zal verdedigen.

,,Oefeningen en prestige, vroeger hadden we alles.'' De kolonel is nog steeds woedend over hoe het gelopen is. ,,Toen in 1991 de wetten ophielden te bestaan'', zoals de oud-kolonel het formuleert, verdwenen de sociale fondsen van het Sovjet-leger. Ervoor in de plaats kwamen nieuwe woningbouwfondsen. Die bleken echter niet allemaal even betrouwbaar. Het fonds waarbij de ex-kolonel was aangesloten, had 122 huizen moeten kopen voor 24 miljoen roebel. Betaald werd slechts 11 miljoen.

,,De rest, ruim een miljoen gulden, is verdwenen naar Cyprus en gestoken in westerse kantoormeubelen die duurder zijn dan mijn huis'', denkt Oetnasoenov. Toen het bouwbedrijf besloot de woningen te gaan verkopen omdat er onvoldoende geld was betaald, smeedden ze hun plan. Met hulp van een sleutelsmid braken ze de woning open. Lang is er vervolgens nog slag geleverd met de aannemer, die regelmatig meubilair op straat liet smijten. De burgemeester van de deelgemeente heeft dat op een gegeven moment echter verboden.

Oetnasoenov, die net een kastje heeft binnengebracht, loopt het risico al zijn spaarcenten te verliezen die hij in glanzend bloemetjesbehang en nieuwe deuren heeft gestoken.

Toch prijst de voormalige militair zich gelukkig. Veel afgezwaaide officieren wonen namelijk nog altijd met hun families in afgetrapte kazernes. Niet veel beter af zijn de militairen die in aanmerking komen voor het in 1997 gestarte huisvestingsprogramma van de Russische president Boris Jeltsin. Onlangs heeft de verantwoordelijke generaal toegegeven dat het programma volledig is mislukt. Per jaar zouden 42 000 officieren een cheque krijgen waarmee ze een huis kunnen kopen, maar het bedrag is veel te laag. ,,Daar kunnen ze net een deur voor krijgen'', lacht de vrouw van de kolonel bitter. Niettemin staan er nog bijna honderdduizend officieren op de wachtlijst, en die lijst groeit nog steeds.

De enigen die eigenlijk geluk hebben gehad, zijn de militairen van de opgeheven Westelijke Legergroep, oftewel het Sovjet-leger in voormalig Oost-Duitsland en de andere Oost-Europese landen. Zij zijn allemaal goed terechtgekomen in flats die de Bondsrepubliek en Finland voor hen bouwden, om hun aftocht te bespoedigen.

Een van de plaatsen waar de Duitsers en de Finnen een huisvestingsproject hebben gefinancierd, is Koebinka, zo'n zestig kilometer buiten Moskou. De nieuwe flats, vijftien in totaal, springen eruit. De strakke raamkozijnen, glimmende regenpijpen en kierloos sluitende deuren staan in schril contrast met de houten huizen in de rest van het plaatsje. De groene, roze en blauwe bouwsels zakken scheef onder de last van de sneeuw. De bewoners wapenen zich tegen de vorst met wodka, die - zoals in veel Russische plaatsjes - vanuit de achterbak wordt verkocht.

,,De huizen zijn goed en de omgeving is prachtig. In de zomer kun je hier vissen en paddestoelen zoeken, en mijn dochter gaat hier naar een goede nieuwe school.'' De gepensioneerde luitenant-kolonel Sergej is tevreden. Hij staat voor een nieuwe flat te knutselen aan zijn Wolga, een Sovjet-luxewagen.

De hele familie van Sergej woont in Voronezj, zo'n vijfhonderd kilometer van Moskou. Maar de ex-officier keert niet naar huis terug. Hij gaat sowieso alleen waarheen het leger hem stuurt, en ,,bovendien zit mijn hele regiment hier, de vrouwen kunnen bij elkaar op bezoek.'' Naast de Wolga's en Lada's staan er opvallend veel BMW's, Volkswagens en Audi's, een teken dat hier hogere officieren wonen van de elitetroepen die gelegerd waren in Oost-Duitsland.

In Koebinka hoef je niet lang te zoeken naar de huizen der minder gefortuneerde militairen. Aan de andere kant van het stadje staat een straaljager op een sokkel, zijn neus naar de hemel gericht. In de vervallen gelige flats daarachter wonen al dan niet gepensioneerde vliegeniers en arbeiders van een herstelwerkplaats van straaljagers, die direct naast de wijk ligt. De slecht verdienende arbeiders van de werkplaats klussen bij door dure auto's uit Moskou te voorzien van omgewerkte vliegtuigonderdelen. ,,Absoluut topmateriaal, hoeft nooit meer de auto uit'', verzekert een van hen.

De ontslagen vliegenier Alexander neemt niet het lot in eigen hand, zoals de gewiekste Oetnasoenov. Hij hoopt, zoals duizenden anderen, een baan te krijgen op het vliegveld Sjeremetevo. ,,Ik ben aan mijn laatste week salaris bezig die ik heb gekregen toen mijn contract werd opgezegd. Wat ik daarna moet weet ik niet'', zucht hij vanachter zijn bier. Alexander vloog niet boven de DDR. Hij maakte vanuit het Siberische Irkoetsk patrouillevluchten boven de Chinees-Russische grens. Daarom zit hij nu aan de verkeerde kant van Koebinka.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden