Levenslessen

Ex-coureur Jan Lammers: In mijn tijd ging je laconiek om met de dood

Beeld Merlijn Doomernik

Autocoureur Jan Lammers (62) is een kind van Zandvoort. Hij stond er ooit aan de start van twee Grand Prix’. ‘Tegen mensen die tegen terugkeer van de Formule 1 zijn, zeg ik: Jullie hebben 35 jaar rust gehad, laat ons nou even.’

1. Lieg niet

“Mijn vader had een hoge moraal en zijn opvoedregels voor de zeven kinderen, van wie ik de jongste was, waren simpel: niet roken, niet drinken en niet liegen. Daar ging het om bij ons thuis, een katholiek gezin. Als ik maar vertelde wat er was gebeurd, dan was het goed.”

2. Koester rijst met suiker

“Mijn eerste herinnering aan de Grand Prix van Zandvoort is de Lotus van Jim Clark. Het zal in 1965 zijn geweest. Honderd meter van ons huis was de plaatselijke Volkswagengarage van Davids. Daar stalden de teams van Lotus, McLaren en Brabham in het weekeinde van de wedstrijd hun raceauto’s. Fantastisch!

“Ik was een Zandvoorts jongetje van de straat en als de Formule 1 in town was, viel er wat te beleven. Ik zat daar in die garage altijd op zo’n achterwiel - lekker kijken hoe de monteurs aan die wagens sleutelden. Tijdens de race gingen we in de duinen lege flesjes verzamelen. Van het ingezamelde statiegeld kochten we dan een ijsje.

In sommige perioden moesten mijn ouders elk dubbeltje omdraaien. Mijn vader kreeg, eerst als lasser en elektricien, later als portier, elke vrijdag zijn loon. Soms was het op donderdag al op en kon mijn moeder niks meer kopen. Was er ’s avonds alleen rijst met boter en suiker. Wij vonden dat heerlijk! Ik wist al vroeg dat je ook met weinig geld kon leven.”

3. Kijk eens de andere kant op

“Dat niet iedereen zit te wachten op een terugkeer van de Formule 1 naar Zandvoort begrijp ik. Maar als er nou iets is wat je stoort, dan kun je toch ook even de andere kant opkijken? Laat die anderen nou. Zeur nou even niet, je woont in Zandvoort en dit is Zandvoort. De identiteit van Zandvoort ís het circuit. Daar woon je dan bij in de buurt en ja, dat geeft herrie soms, maar het heeft ook allure.

“Tegen de mensen die tegen de Grand Prix zijn zeg ik: Jullie hebben 35 jaar rust gehad, fantastisch toch? Laat ons nu even vijf jaar. Intussen gaan jullie huizenprijzen omhoog en kunnen de mensen in de hele Zandvoortse regio lekker wat verdienen.

“En qua luchtvervuiling is het te overzien, want ze zijn drie weken voor de start van de race al bezig met opbouwen, weken waarin niemand kan trainen of racen. Bovendien maakt de Formule 1 lang niet zo veel geluid als vroeger en op die dagen van de Grand Prix is er veel minder actie op de baan. Formule 1-auto’s zijn in de drie dagen dat een Grand Prix beslaat zeven uur op de baan, inclusief de race van zondag.”

4. Geld voor jezelf houden maakt niet gelukkig

“Toen ik in 1979 als coureur in de Formule 1 debuteerde kwam ik terecht in die wereld vol glamour, mooie vrouwen en champagne. Maar mijn geld is er nooit aan opgegaan. In mijn carrière heb ik soms wel veel verdiend, vooral in latere jaren, als langeafstandsracer in dienst van Toyota, Jaguar en Nissan.

“Maar ik heb ook financieel zware periodes gekend. Zoals toen ik eigenaar was van Racing for Holland en we met drie auto’s raceten in Le Mans. Dat zag er soms goed uit, maar achteraf ben ik niet trots op dat er mensen bij betrokken zijn geraakt en er geld aan hebben verloren. Ik had zelf gelukkig al vroeg geleerd mijn geluk niet te laten afhangen van geld.

“Toen Rob Slotemaker in 1979 op Zandvoort op z’n vijftigste verongelukte - mijn mentor en de eigenaar van de anti-slipschool hier - heb ik geprobeerd zijn rol over te nemen. Omdat ik zo veel van Rob had gekregen en geleerd, wilde ik voortzetten wat hij deed. Ik voel dat hij heel erg in mij doorleeft. Ik heb met mijn geld daarom vaak andere Nederlandse coureurs geholpen.”

5. Echte liefde bestaat

“In de liefde stond ik vaak in de acquisitiestand. Ik kon zielsveel van mijn vriendin houden, maar dat betekende niet dat ik de wereld niet wilde verkennen. Dat gejaag had denk ik te maken met het idee dat ik mezelf moest bewijzen. Wellicht uit onzekerheid. Ik kwam er later achter dat er één sloerie was: ikzelf.

“In 1991 werd ik verliefd op een Arabische vrouw uit Jemen - ik leerde haar kennen tijdens een promotie van Jaguar, in Londen. Toen heb ik me in de islam verdiept. Het is een mooi en modern geloof, vind ik. De islam staat open voor verschillende interpretaties, vandaar dat mensen erover in conflict kunnen komen. We kregen twee kinderen, maar het huwelijk duurde niet lang.

Beeld Merlijn Doomernik

“Mariska en ik zijn nu twintig jaar bij elkaar. Ik heb een heerlijk leven, en er is niets wat ik thuis niet kan vertellen. Tussen ons is het echte liefde. Haar plezier is mijn plezier. Ik kan me niet voorstellen dat ik met iemand een leukere relatie kan krijgen.

“Ik heb niet meer de behoefte om te zoeken, om om me heen te kijken. En wat mensen van mij vinden, vind ik niet meer zo belangrijk, met uitzondering van mensen van wie ik houd natuurlijk.”

6. Zoek de grens op

“In de jaren zeventig was de Formule 1 nog serieus gevaarlijk. Er verongelukten jongens of ze belandden na zware crashes in een rolstoel. Dat is tegenwoordig anders. De auto’s en circuits zijn veel veiliger. In mijn tijd ging je laconiek om met de dood. Daarom vind ik het zo mooi dat Niki Lauda na zijn ongeluk in 1976, waarbij hij ternauwernood een vlammenzee overleefde, snel terugkeerde. Dat hij niet zei: ‘Nou, voor mij hoeft het niet meer, want als ik van tevoren had geweten dat dit kon gebeuren…’

“Nooit was ik bang in een auto. Als er een wiel af vloog dacht ik weleens: oh fuck, niet nu! En ja, ik heb gevaarlijke dingen gedaan: op het rechte stuk van Le Mans met 380 kilometer per uur twee auto’s tegelijk inhalen, met je banden door het vieze gedeelte van de baan. Dan wist ik dat ik daar een keer mee moest ophouden, want het zou niet altijd goed blijven gaan.

“Ik ben ambassadeur van het Brandwondencentrum in Beverwijk, het Zeldzame Ziekten Fonds en van Nieuw Unicum, een centrum voor MS-patiënten in Zandvoort. Door dat werk heb ik gemerkt dat mensen in een rolstoel juist graag zien dat jij leeft, dat je die grens juist opzoekt. Zonder remming.”

7. Emoties gaan soms met je op de loop

“Ik heb weleens harder tegen een concurrent geduwd dan Max Verstappen laatst deed tegen Esteban Ocon. In 1978 dacht ik dat ik in de laatste race het Europees kampioenschap Formule 3 had verloren, toen Siegfried Stohr mij van achteren aanreed en ik uitviel. Ik won toch. Het zijn emoties waar je niet omheen kunt. Zonder kun je nooit tot topprestaties komen.

“Het is extreem moeilijk gewoon zo goed te zijn als je kunt. Dat je uit je raceauto stapt en zegt: gefeliciteerd als een ander sneller is, maar dit is het.”

8. Neem tijd voor jezelf

“Als coureur wilde ik het beste uit mezelf halen. Om me mentaal te wapenen in de Formule 1 deed ik aan tai chi. Rond 1985 begon ik over andere zaken in het leven na te denken. Ik kreeg van een vriend het boek ‘The Silva Mind Control Method’. Een openbaring voor mij, het is een boek over spirituele groei, er wordt uitgelegd hoe je je bewustzijn beter benut. Ik vond de rust.

“Weinig mensen zijn in staat hun gedachten te beheersen. Als ze ’s nachts niet kunnen slapen, rennen hun gedachten als een dronken aap door de jungle. Het helpt als je in staat bent je op die gedachten te concentreren die goed voor je zijn. Visualisatie en meditatie helpen daarbij. Dat klinkt misschien zwaarmoedig en zweverig, maar het komt erop neer dat je op bepaalde momenten van de dag de tijd neemt voor jezelf en wat minder bezig bent met de wereld om je heen. Conformeer je aan die gemoedstoestand, richt je op dat innerlijke rustmoment.

“Ik heb geleerd gedrag boven omstandigheden te plaatsen: attitude over circumstances. Je weet toch niet hoe het zal gaan in het leven, maar je gedrag heb je in de hand. Dat je weet: wat er ook gebeurt, ik sta er.

9. Denk verder dan de dampkring

“Een jaar nadat ik ‘The Silva Mind Control Method’ las, wees iemand me in Amerika op een ander boek, ‘Three magic words’ van U.S. Andersen. Dat is voor mij tot op de dag van vandaag het boek aller boeken. Het is wat kosmischer dan ik tot dan toe kende. Ik heb het van kaft tot kaft gespeld en alle lastige woorden op een A4’tje geschreven. Met een speciaal woordenboek probeerde ik de betekenis van die woorden zo helder mogelijk te krijgen.

“Het belangrijkste inzicht voor mij is dat we wel kunnen denken dat dit het is, dit leven, maar dat we onderdeel zijn van iets veel groters dan wij beseffen. Denk verder dan de dampkring, zeg maar. Ik voel me één met wat er om me heen is.”

Jan Lammers (2 juni 1956) is autocoureur. Geboren in Zandvoort, kind van het circuit. Debuteerde in 1979 in de Formule 1. Hij reed in totaal 23 Grand Prix’. Won in 1988 als coureur van Jaguar de beroemde 24 uur van Le Mans en was ook een paar keer deelnemer aan de Dakar-rally. Tegenwoordig ook autosport-analist van de NOS Studio Sport. Hij is vader van drie kinderen: Sumuya (23), Rayan (21) en René (10). Hij woont met zijn vrouw Mariska op steenworp afstand van het Zandvoortse Circuit.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd? Eerdere afleveringen vindt u op trouw.nl/levenslessen.

Lees ook:

In Abu Dhabi mag entertainment een paar miljard kosten

Abu Dhabi wil van oliestaat een een toeristische trekpleister worden, dus telt het zo 50 miljoen euro neer om Formule 1-fans te lokken naar de afsluitende Grand Prix.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden