Evolutie moderne mens volgde een ander pad

De vondst van twee fossielen in Kenia roept vragen op over de afstamming van de mens. Een zekere voorouder, homo habilis, lijkt af te vallen.

Een schedel en een kaak, gevonden bij het Turkanameer in Noord-Kenia, dreigen een streep te halen door de gangbare theorie over de herkomst van de moderne mens. Die zegt dat onze directe voorganger, homo erectus, rond 1,8 miljoen jaar geleden is ontstaan uit homo habilis, de eerste gebruiker van gereedschap, ofwel de handige homovariant.

Maar de evolutie van de moderne mens, homo sapiens, moet een ander pad hebben gevolgd, vertellen de twee fossielen nu. De schedel is van een erectus en 1,55 miljoen jaar oud, de kaak is van een habilis en 1,44 miljoen jaar oud. Kortom, homo habilis liep nog rond nadat homo erectus ten tonele was verschenen. Dan is erectus vermoedelijk niet de opvolger van habilis, schrijft een internationaal gezelschap van paleontologen vandaag in Nature.

De schedel zorgt voor meer verwarring want hij is bijzonder klein en toch ontegenzeggelijk van een volwassen homo erectus. En dat terwijl deze mensachtige werd beschouwd als dé voorouder die al behoorlijk wat van de moderne mens begon weg te krijgen. Al liep hij in hersengrootte nog wat bij ons achter.

De nu gepresenteerde schedel is ook voor een erectus van miniformaat, de kleinste ooit opgegraven. In Tanzania doken beduidend grotere exemplaren op. Mogelijk bestonden binnen de soort aanmerkelijke verschillen, vooral tussen mannen en vrouwen, concluderen de paleontologen nu. Dit seksueel dimorfisme is voor mensenbegrippen een nogal ouderwetse eigenschap: mensenmannen mogen zich dan nog wel met een baard onderscheiden, ze pronken niet meer met hun veel grotere gestalte dan vrouwen, zoals gorillamannen doen. Om over de protserigheid van de pauw maar te zwijgen.

Mogelijk stonden onze directe voorouders toch verder van ons af dan de wetenschappers tot nu toe vermoedden. Misschien leefden de fiere erectusmannen nog minder monogaam. Voeg daarbij de ontdekking dat de evolutionaire lijn van habilis-erectus-sapiens niet goed blijkt te kloppen, en het debat over onze afstamming kan weer hevig oplaaien. Wat waren habilis en erectus bijvoorbeeld van elkaar? Een soort zusterfamilies die bij elkaar uit de buurt bleven? Zou kunnen, speculeren de paleontologen zelf. De gebitten van beiden doen vermoeden dat habilis vaak op taaie planten zat te kauwen en erectus al meer zachter, dierlijk vlees at. Misschien hadden ze elk hun eigen domicilie in Afrika, en voor een deel in dezelfde tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden