BoliviaMachtswisseling

Evo Morales laat een onrustig Bolivia achter

De afgezette president van Bolivia, Evo Morales (rechts), wordt op het vliegveld van Mexico verwelkomd door minister van buitenlandse zaken Marcelo Ebrard.Beeld Reuters

Evo Morales is in Mexico en Bolivia zit zonder president. Senator Jeanine Áñez van oppositiepartij Nationale Eenheid is inmiddels uitgeroepen tot interim-president.

Nu het voormalige staatshoofd van Bolivia is vertrokken, wordt duidelijk dat zijn land nog altijd verdeeld is. Morales’ achterban roert zich zowel op straat als in de politiek.

Aanhangers van de socialistische president die het land veertien jaar leidde, staken barricades in brand op de weg naar het belangrijkste vliegveld van het land. Maar Morales was inmiddels vertrokken, eerst naar Paraguay voor een tussenstop om door te vliegen naar Mexico. Dat land had hem asiel aangeboden.

De Boliviaan werd verwelkomd door minister van buitenlandse zaken Marcelo Ebrard. Die noemde hem slachtoffer van een ‘coup’. Morales bedankte de Mexicaanse president Andres Manuel Lopez Obrador. “Hij heeft mijn leven gered.”

Boze inwoners

De spanning tussen aanhangers van Morales en Bolivianen die meer dan genoeg hadden van zijn beleid, dreigde gisteren op te lopen. Boze inwoners van El Alto, waar veel mensen wonen die de ex-president steunen, trokken naar de buurstad La Paz om het centrum te bezetten.

Opnieuw was het de legerleider van Bolivia die ingreep met een televisie-toespraak. Generaal Williams Kaliman kondigde een gezamenlijk optreden van politie en militairen aan. Hij riep de Bolivianen op de rust te bewaren en ‘bloedvergieten te voorkomen’.

Zondagavond was het ook al Kaliman die een beslissende rol speelde. Toen riep hij in een tv-toespraak Morales op om af te treden. De weerstand tegen de president was in de weken daarvoor steeds groter geworden in Bolivia, omdat hij gefraudeerd heeft bij de verkiezingen van 20 oktober. Een rapport van de Organisatie van Amerikaanse Staten bevestigde die fraude.

Asiel Morales past in Mexicaanse traditie

De beslissing van de Mexicaanse regering om Evo Morales politiek asiel te bieden, deed de afgelopen twee dagen wenkbrauwen fronsen, maar past in een lange Mexicaanse traditie. “In deze affaire erkennen we het belang van het recht op asiel, van het garanderen van asiel aan mensen die politiek vervolgd worden,” zei de Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador gisteren tijdens een persconferentie in Mexico-Stad.

Inderdaad is Mexico al bijna een eeuw een veilig heenkomen voor met name links­georiënteerde politieke asielzoekers. Na de Mexicaanse Revolutie van 1910-1920 werd het land geleid door opeenvolgende autoritaire, maar progressieve regeringen, die voor Mexico een belangrijke rol als neutrale gesprekspartner in de regio zagen. Het brein achter die politiek was Genaro ­Lozano, de minister van buitenlandse zaken die de neutraliteit in 1930 vastlegde in de zogeheten ‘Estrada Doctrine’.

In de decennia die volgden kregen vele duizenden progressieve politici, activisten en dissidenten onderdak in Mexico. Beroemde namen zijn de Russische revolutionair Lev Trotski, de latere Cubaanse leider Fidel Castro en de Argentijnse guerillero Che Guevara. In de jaren dertig kwamen Republikeinen die de Spaanse Burgeroorlog ontvluchtten, in de jaren zestig en zeventig Zuid-Amerikanen die werden vervolgd door de militaire juntas. Nog recenter, in 2009, bood Mexico de door een staatsgreep afgezette Hondurese president Manuel ­Zelaya asiel.

Hoewel critici in Mexico die traditie erkennen, is niet iedereen overtuigd dat López Obrador, die zich graag profileert als een progressieve populist, de juiste beslissing heeft genomen. “Ik denk dat het goed is dat Evo asiel krijgt,” twitterde Jorge Guajardo, een voormalige diplomaat, eergisteren. “Ik hoop alleen dat ze niet met die onzin komen dat hij de echte president is en dat er een Boliviaanse regering in ballingschap wordt gevestigd.” (
Jan-Albert Hootsen)

Rol van het leger

Ondanks de grote rol van Kaliman lijkt het er niet op dat het leger nu de macht heeft gegrepen in Bolivia. De generaal roept de politiek op haar verantwoordelijkheid te nemen. Probleem is dat de politiek sterk is verdeeld. Veel van Morales’ getrouwen hebben inmiddels belangrijke posities opgegeven. Maar in de Senaat hebben zij nog altijd een meerderheid.

Juist die Senaat moet beslissen over een interim-president. De tweede vicevoorzitter, Jeanine Añez, wil die rol op zich nemen. Maar het is de vraag of de oppositie-politica daar een meerderheid voor krijgt. “Het land beleeft dramatische momenten en alle parlementariërs hebben de plicht om nu duidelijkheid te verschaffen”, zei Añez op een persconferentie.

Als de rust is teruggekeerd, moeten nieuwe verkiezingen bepalen wie de volgende president wordt. Morales heeft aangekondigd dat hij terug zal keren, ‘sterker en met meer energie’. Dat lijkt onwaarschijnlijk, maar zijn aanhang zal voorlopig nog een stevige vinger in de pap houden. Veel arme Bolivianen hebben nog altijd vertrouwen in zijn linkse beleid.  

Het constitutionele hof in Bolivia bevestigt de aanstelling van Jeanine Áñez van oppositiepartij Nationale Eenheid als interim-president van het land. Ze volgt tijdelijk de naar Mexico gevluchte president Evo Morales op. De verklaring van het hof komt nadat Áñez zichzelf eerder uitriep tot waarnemend president.

Ze deed dat tijdens een sessie van het congres waarbij het benodigde quorum, om een tijdelijke vervanger aan te wijzen, niet werd gehaald. Er waren niet genoeg parlementariërs omdat de leden van Morales’ Beweging voor Socialisme de zitting boycotten.

Lees ook: 

Achter elke succesvolle leider in Zuid-Amerika staat een sterke generaal

Het leger is in Zuid-Amerika al decennia terug in de barakken. Maar gekozen politici leunen er nog altijd op generaals.

Opstandig Santa Cruz staakt door tot Morales écht vertrekt

Ex-president Morales van Bolivia heeft zijn aftreden aangekondigd, maar nog niet getekend. Oppositiebolwerk Santa Cruz staakt gewoon door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden