Evangelisch geluid verstilt

Identiteit | In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Wim van Vlastuin en Peter Nissen over de vrijzinnigere koers van de EO.

De programma's van de EO, zo schreven de klagers een paar weken geleden, vertolken niet meer het klassieke evangeliserende geluid waarmee de omroep ooit van start ging. Prominente leden van de Evangelische Omroep schreven diverse open brieven over de koers van de omroep. Aanleiding: het feit dat de EO ruimte heeft gegeven aan de 'algemeen religieuze' Ikon. En er was gemopper over de recente aanstelling van Tom Mikkers (vrijzinnig predikant en voorvechter van homorechten) als programmamaker. Het gaat hier blijkbaar weer over identiteit: Laat de EO z'n identiteit verwateren of is het een gezonde vorm van christelijke verbreding?

Peter Nissen, hoogleraar spiritualiteitsstudies aan de Radboud Universiteit en remonstrants predikant in Oosterbeek, is er stellig over: "Kijkend naar de geschiedenis van de EO is dit helemaal geen vreemde ontwikkeling. De EO komt niet voort uit een heel duidelijke denominatie. Het is van meet af aan een samenwerkingsverband geweest van verschillende christenen met een evangelische en orthodox-gereformeerde achtergrond.

"In de tijd van de oprichting in 1967 bestond het doel van de omroep erin om een dam op te werpen tegen het secularisme. Er heerste een sterke frontmentaliteit: tegen de seksuele revolutie, tegen de emancipatie van homo's, en in het debat met de evolutietheorie werd krachtig ingezet op het creationisme als alternatief. Al in de jaren tachtig van de vorige eeuw verandert de sfeer van de omroep en wordt de toon milder. Later wordt evolutie bespreekbaar, Andries Knevel belijdt publiekelijk dat schepping en evolutie verenigbaar zijn, en ook de houding ten opzichte van homoseksualiteit wordt genuanceerder. Nog steeds geldt dat de omroep zich door de boodschap van het evangelie laat inspireren en dat ze het christelijk geluid vertegenwoordigt in het gesprek met de moderniteit. Alleen doen ze dat tegenwoordig niet meer door de strijd aan te gaan, maar door de dialoog te voeren."

Wim van Vlastuin, hoogleraar spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme, kan echter wel meevoelen met de briefschrijvers. "Ik vind het al veel zeggen dat de directie vervolgens haar excuses aanbiedt dat er te weinig is gecommuniceerd over de koers en de recente keuzes. Dat is niet wijs geweest: vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Ze moeten zich afvragen of ze zich niet hebben vervreemd van hun achterban.

"Ik denk dat de EO met het overnemen van de Ikon en het in huis halen van Tom Mikkers te veel bedrijfsmatig handelt en te weinig vanuit zijn missie. Als je een ander bedrijf overneemt handel je met respect voor de bestaande cultuur in het overgenomen bedrijf. Dat mag zijn eigen kleur houden. Toch kun je er wel even met de stofkam doorheen gaan en hier en daar een andere richting aanbrengen. Dat is minimaal wat de EO hier had moeten doen, maar zelfs dat hebben ze nagelaten."

Maar past het niet bij de EO, juist bij zijn missionaire gerichtheid en zijn culturele betrokkenheid, om een breed-christelijke omroep te zijn?

Van Vlastuin: "Ja, ik ben wel voor die breedte, maar het is ook belangrijk om een stevig verwortelde christelijke identiteit te hebben. En de programma's van de EO zijn tegenwoordig vaak meer breed dan diep. Ik doel op programma's als 'De kist', 'Love me gender' en 'Veertig dagen zonder seks'. Ik moet bij dat soort programma's denken aan een verzuchting van theoloog Wim Aalders over christelijke literatuur: 'Wij hebben waarachtig geen behoefte aan nog meer zielkundige ontledingen, nog meer romans over ziekelijke en zondige karakters, aan nog meer verhalen over menselijke dwaasheden en zinloze avonturen. Waar wij behoefte aan hebben is aan voorbeelden van wat geloof en gebed in het menselijke leven vermogen.'

"Ik respecteer het verlangen van de EO om gesprekken op een existentieel niveau te brengen. En zeker, het christelijk geloof heeft behoefte aan mensen die de cultuur tot op het bot kunnen begrijpen. Maar mag er ook nog een heldere relatie zijn met Christus, de opgestane Heer? Mag het christelijk geloof nog iets tegenover deze cultuur zijn? Het zijn nota bene seculiere stemmen die de EO vaak verwijten dat ze alleen nog maar gericht zijn op emotionele sensatie en kijkcijfers. Contact zoeken met de postmoderne mens is belangrijk, maar mag er behalve 'bevestiging' van het moderne leven ook nog ruimte voor 'heiliging' zijn?"

Nissen: "Ik vind deze verruiming juist wel passen bij de EO. Er is niet zoiets als een statische christelijke identiteit. Je identiteit serieus nemen is wat mij betreft in gesprek zijn met je eigen traditie en tegelijk ingaan op de vragen van de veranderende context. Dus niet het isolement opzoeken, maar de ontmoeting met de moderniteit aangaan.

"Iedere tijd kan zich opnieuw afvragen wat het 'wezen van het christendom' is en zal andere antwoorden geven, maar wel geïnspireerd door dezelfde traditie. De prangende vragen die aan de wieg van de EO stonden zijn niet meer de vragen die nu onder jonge mensen leven. Ontleent een omroep of een kerk zijn bestaansrecht aan het beantwoorden van vragen die mensen na zoveel jaar gewoon niet meer stellen? Je kunt nu dus 'evangelisch' zijn, zonder de precieze standpunten van de oprichters in 1967 te delen.

"Onder jongeren is een heel andere oecumene aan het ontstaan, waar klassieke scheidslijnen tussen vrijzinnig en orthodox er nauwelijks meer toedoen. Bij hen is er volgens mij wel degelijk behoefte om het evangelie in te brengen in de vragen van deze tijd, en dat op een zelfverzekerde - wat niet wil zeggen arrogante - manier. Jongeren willen echt graag weten wat het evangelie over liefde heeft te zeggen, maar dan niet op de manier van 'wat mag wel en wat mag niet'."

Elisa Klapheck

Henk Leegte

Peter Nissen

Matthias Smalbrugge

Bas van der Graaf

Erik Borgman

Wim van Vlastuin

Gerard de Korte

Manuela Kalsky

Alja Tollefsen

Mohamed Ajouaou

theologisch elftal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden