’Evangelicalen zijn te dominant in de protestantse kerk’

De evangelicale beweging binnen de Protestantse Kerk in Nederland wordt steeds sterker. Té sterk, volgens sommigen. „De kerktop legt zich te gemakkelijk bij evangelicale standpunten neer en vergeet kritische vragen te stellen.”

’Een gemiddelde protestantse gemeente voelt de adem van evangelischen in haar nek”, viel vorige week te lezen in een column in Woord & Dienst, opinieblad van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Volgens de columnist zitten veel gemeenten in een pijnlijke spagaat: aan de ene kant proberen zij hun evangelische georiënteerde leden te behagen, met liturgische vernieuwing (zoals zingen uit de Opwekkingsbundel, naast het Liedboek voor de Kerken) en ’meer ruimte voor de Geest’. Doet men dat niet, dan beginnen de evangelischen wel hun eigen gemeente.

Aan de andere kant zijn er de meer orthodoxe gemeenteleden, die niet zo van het ’happy clappy’ zijn. Zij beginnen te morren als de liturgie te veel die kant op gaat.

„Ik kom in veel gemeenten”, zegt Kees Posthumus, de columnist (en eindredacteur) van Woord & Dienst. „Ik hoor overal dat kerkgangers meer willen dan de sobere liturgie”, Volgens Posthumus moeten we daarbij behalve aan evangelische liederen bijvoorbeeld denken aan de ’dienst van bevrijding’ (het uitdrijven van kwade machten) en aan gebedsgroepen.

Posthumus: „Een gebedsgroep heb je in een gemeente niet nodig. Als je na de dienst om twaalf uur een gebedsgroep start, waarvoor bid je dan eigenlijk? Bovendien kan het ene gebedsgroepje voor iets anders bidden dan het andere gebedsgroepje, waardoor je verdeeldheid binnen de gemeente kunt krijgen.”

Ook een kwestie als doopbevestiging (een liturgisch ritueel met water, waarmee volwassenen die als kind gedoopt zijn blijk willen geven van een ’vernieuwd’ geloof) zorgt volgens Posthumus voor spanningen in gemeenten. „Eén doop is toch meer dan genoeg?”

Spreekbuis van de evangelicale protestanten is het Evangelisch Werkverband (EWV) binnen de PKN, dat zich sterk maakt voor ’geestelijke vernieuwing’ van de kerk. „Er is inderdaad meer ruimte dan ooit voor ons geluid”, zegt bestuurslid ds Menno Zandbergen. Naarmate meer mensen de kerk verlaten, denkt Zandbergen, wordt de sterke betrokkenheid van evangelicale protestanten steeds beter zichtbaar. „Zij zijn bereid om met grote inzet God en de gemeente te dienen.”

Kees Posthumus ziet ook in de tijdgeest een verklaring. „De evangelicale benadering, met de nadruk op een persoonlijke beleving van de relatie met God, past in deze individualistische tijd”, zegt hij. „Er is behoefte aan hapklare brokken om het geloof te consumeren. Maar geloven is juist een levenlang nadenken over je verhouding tot God.”

„Veel mensen simplificeren tegenwoordig het geloof”, meent Posthumus. „Maar geloven is niet envoudig, en beleving is maar subjectief.”

Het EWV toon zich niet erg onder de indruk van Posthumus’ kritiek. Menno Zanbergen: „De kerk heeft altijd verschillende belangen en verschillende stromingen gekend. Soms is de een dominant, soms de ander.”

Posthumus haast zich te zeggen dat het Evangelisch Werkverband ’zeer te prijzen’ is, en dat ook hij ’erg vóór’ de vernieuwing is die het EWV nastreeft. „Maar niet op hun dwingende manier. Wat minder pretenties en meer bescheidenheid zou op zijn plaats zijn: ze zijn niet de enige die de kerk vernieuwen. Ze pretenderen het gelijk aan hun kant te hebben, maar je kunt het christelijke geloof ook op een andere manier beleven dan zij voorhouden.”

Zandbergen: „De roep om vernieuwing in de kerk klinkt al decennia. Een oplossing was al die tijd niet mogelijk, omdat de hoogliturgische beweging vasthield aan zijn gelijk. Je kunt je dus afvragen: wie houdt wie nu in de tang?”

Ook de synode (landelijk bestuur) van de PKN signaleert een toename van de evangelische invloed. In een lezing zei scriba (secretaris) Bas Plaisier onlangs: „Hun aanwezigheid en inbreng zal voor de toekomst van het Nederlandse christendom wel eens van veel grote waarde blijken te zijn, dan we ons nu kunnen indenken.”

„Ik mag hopen van niet”, reageert Kees Posthumus. „De evangelicale stroming is maar één kant van de zaak en niet de hoofdstroming van christelijk Nederland. Plaisier kijkt te veel naar de evangelicale hoek. Hij legt zich te gemakkelijk bij hun standpunten neer. De kerkleiding vergeet kritische vragen te stellen over hoe het geloof beleefd wordt in álle gelederen.”

„Ja, de evangelicale beweging is een levendig deel van onze kerk”, zegt PKN-preses (voorzitter) Jan Gerd Heetderks. „Maar ze bepaalt niet onze agenda. Wij hebben met het Evangelisch Werkverband eenzelfde verhouding als met de Gereformeerde Bond of de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten.”

Van de ’spagaat’ die Posthumus beschrijft, hoort Heetderks wel eens wat, zegt hij. „Dat gemeenten in het land vragen: hoe kunnen we goed luisteren naar onze evangelicaal ingestelde leden?”

Dat zijn soms ’ingrijpende gesprekken’, weet Heetderks. „Maar ik heb nog nooit gehoord dat bepaalde groepen dreigden weg te lopen uit de kerk.”

Dat de top van de PKN zich kritiekloos opstelt tegenover de evangelicale stoming, bestrijdt Heetderks. „Wij stellen iederéén kritische vragen.”

De PKN, benadrukt Heetderks, is een ’pluriforme’ kerk. „Dat is een rijkdom, maar ook een opgave. Wij zien alle geledingen als een wezenlijk onderdeel van de kerk, en willen iedereen met dezelfde openheid tegemoet treden. Voor sommigen is dat blijkbaar moeilijk.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden