Interview

Eva Crutzen zoekt de delete-knop voor pijnlijke herinneringen

Crutzen: 'Ik ben blij dat 'Opslaan als' goed ontvangen is, het is een fijne voorstelling om te spelen'. Beeld Martijn Gijsbertsen
Crutzen: 'Ik ben blij dat 'Opslaan als' goed ontvangen is, het is een fijne voorstelling om te spelen'.Beeld Martijn Gijsbertsen

Wat onthoud je, wat zou je het liefst vergeten? In haar derde voorstelling 'Opslaan als' buigt cabaretière Eva Crutzen zich over het geheugen en herinneringen, onder meer aan haar overleden moeder.

In 'Opslaan als' van Eva Crutzen zit een ballerina in een muziekdoosje, dat de cabaretière kreeg toen ze een klein meisje was. Het danseresje komt verschillende keren terug: Crutzen staat dan, mooi uitgelicht, rond te draaien met een gebogen arm de hoogte in. Een zoet walsje klinkt. En dan doet ze haar mond open. Om met een lekker vet Rotterdams accent commentaar te leveren op het leven en de verhalen die Crutzen daarvoor als zichzelf verteld heeft: "Je moest eens weten wat ik in de afgelopen dertig jaar allemaal gezien heb naast dat bed van haar. Gatverdamme. En ik kan ook niet even een blokkie om, want ik sta vast."

De tekst gaat verder onder deze sketch van het satirische programma Klikbeet, waar Crutzen aan meewerkt.

Met haar energieke verschijning, goede grappen en haar talent voor typetjes is Eva Crutzen (30) een jonge cabaretvedette, de mooie recensies bewijzen het. Ook haar derde voorstelling Opslaan als waarmee ze nu toert, is zeer goed ontvangen. Dit persoonlijke programma gaat over herinneringen: waarom je triviale dingen, zoals de teksten van de liedjes van Ruth Jacott of de namen van de jongens van Take That, wél onthoudt maar niet de belangrijke zaken, zoals wat je moeder tegen je zei op de laatste dag van haar leven. De voorstelling eindigt met het lied 'Stop de tijd', over de herinneringen aan haar overleden moeder. "Ik kon dat bij de eerste try-out bijna niet zingen zonder te huilen. Zo dichtbij ligt het dus."

Crutzen vindt dat het hoog tijd is voor een 'herinneringscloud' waar je alles netjes gerangschikt kunt stallen en weer oproepen als je daar behoefte aan hebt. Tegelijkertijd pleit ze ook voor een 'delete-knop', zodat je de aandenkens aan je ex die pijn doen, kunt weggooien.

Crutzen: "Het geheugen is een fascinerend onderwerp. Je bestaat eigenlijk uit herinneringen, je identiteit is daaruit opgebouwd. Ik zeg in de voorstelling gekscherend dat je een optelsom bent van alle angsten en goedbedoelde levensadviezen van je ouders die, op het moment dat jij in de puberteit komt, zelf in een midlifecrisis zitten en in hun paniek misschien wel juist de verkeerde dingen zeggen." Lachend: "Zo komen we in een vicieuze cirkel natuurlijk! Rond je dertigste vraag je je af: wie ben ik geworden en waarom? Je ziet vaak dat patronen zich voortzetten, je kiest bijvoorbeeld een partner die op je vader of je moeder lijkt. Dat stopt pas als je jezelf daarvan bewust ben en andere keuzes durft te maken."

Vette beats

Haar voorstelling is, net als de voorgangers, een snelle en levendige verzameling sketches, verhalen, typetjes en liedjes, vaak ondersteund met vette beats en achtergrondmuziek, en een verrassend moderne vormgeving waardoor je bijvoorbeeld zomaar in een computerspel belandt of speurend, á la 'Mission Impossible', meegaat op jacht naar informatie over de nieuwe vriendin van haar ex.

Want precies op het moment dat Crutzen begon aan de voorbereidingen voor Opslaan als ging haar verkering na acht jaar uit. "Schrijven is altijd mijn reddingsboei geweest, dagboekachtige teksten, niet voor op het toneel. Dacht ik. Gewoon om te overleven en de periode van liefdesverdriet door te komen. Maar toen ik het een paar maanden later teruglas, bleken er best bruikbare stukken tussen te zitten. Ik overdreef soms zo erg dat het weer grappig werd, of schrijnend. Of het vervelend is om het nog twee jaar over mijn ex te hebben in de voorstelling? Haha, nee hoor, hij is een van mijn beste vrienden en we hebben samen ook muziek gemaakt voor Opslaan als."

De tekst gaat verder onder de trailer van Crutzen vorige voorstelling, Spiritus .

Als klein meisje droomde Eva Crutzen al van optreden. Ze voerde constant stukjes op, deed mensen na en creëerde zo haar eerste typetjes. Ze had zangles vanaf haar twaalfde en waar het kon, speelde ze in schoolmusicals. Toen het tijd was om een vervolgopleiding te kiezen, deed ze auditie bij de Frank Sanders Academie. Haar vader zag liever dat ze rechten ging studeren, dan 'kon ze wel acteren in de rechtszaal'. Op haar achttiende vertrok ze naar Amsterdam. "Ik wilde weg uit Maastricht, waar ik opgegroeid ben. Ik was toe aan een nieuwe start. Verlangde naar een plek waar ik meer anoniem was, waar niet zo veel sociale controle was. Waar ik een meisje was zonder rugzak. Mijn moeder was jong overleden, dus ik wilde zelf kunnen kiezen of ik dat verhaal vertelde of niet. Meestal niet."

Baaldag

"Ik was negen toen ze ziek werd. Mijn ouders draaiden er niet omheen. Ze zeiden meteen: 'Mama is er over een tijdje niet meer'. Je beseft het wel, maar je weet niet wat het betekent. Ze heeft mij en mijn broer voorbereid op haar dood, maar ons tegelijkertijd beschermd door ook veel voor zichzelf te houden. Ze was een sterke vrouw, dat is ze altijd gebleven. Soms, als ik geen zin had in school, mocht ik van mijn moeder een 'baaldag'. Dan belde ze naar school dat ik niet kwam en bleef ik thuis, bij haar. Keken we 's ochtends de herhaling van 'Goede Tijden, Slechte Tijden', gingen we wandelen en lagen we samen bij haar in bed. Dat zijn dierbare herinneringen, die ik gelukkig nog wel heb."

"Het is een spoedcursus opgroeien als je moeder op zo'n jonge leeftijd overlijdt. Mijn puberteit was niet echt leuk, maar dat is logisch. Ik zou niet weten hoe het 'normaal' is. Ik zag al vroeg veel van het leven en moest omgaan met verlies, en dat accepteren. Dat heeft mij natuurlijk gevormd. Ik maak me niet zo druk om kleine dingen en lang had ik een soort levensdrift. Alles moest snel en veel. Handig voor dit vak, want dat vraagt veel toewijding en overgave. Je moet er veel voor laten. Ik kan vaak niet naar verjaardagen omdat ik moet optreden.

Sowieso is het maken van de voorstelling een heel intensief proces. Ik heb hier maandenlang monomaan aan gewerkt. Ik ben dan zo gefocust op mijn werk dat de rest van mijn leven stopt als het ware. En ik word een soort van manisch. 'Clowntje lacht, clowntje huilt', zei mijn nieuwe vriend spottend. Ik ben dan niet heel leuk voor mijn omgeving vrees ik. Maar ik ben blij dat Opslaan als goed is ontvangen, het is een fijne voorstelling om te spelen en het is het beste wat ik op dit moment kon maken."

'Opslaan als' is te zien t/m 27 mei. Volgend seizoen reprise. Info: evacrutzen.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden