Euthanasiebeweging goochelt met woorden

Het monopolie van de euthanasie-beweging op 'waardig sterven' moet worden opgeheven, betoogt Esmé Wiegman.

Waardig sterven, wie wil dat niet? Maar wat wordt bedoeld met 'waardig' en 'waardigheid' als we het over het levenseinde van een mens hebben? En wie of wat bepaalt wat 'waardigheid' is? Begrippen als 'de goede dood' of 'waardig sterven' lijken te worden gemonopoliseerd door de euthanasiebeweging.

Zo stond de Week van de Euthanasie dit jaar in het teken van de NVVE-campagne 'Hulp is geen misdaad'. De week begon met de oratie van Suzanne van de Vathorst over 'kwaliteit van de laatste levensfase en van sterven'. Van de Vathorst heeft dat als leeropdracht aan de UvA/AMC.

Thema van zowel euthanasieweek als oratie en de termen die daarbij worden gebruikt, zijn verwarrend of zelfs misleidend. Dat is de laatste maanden regelmatig het geval waar euthanasie ter sprake wordt gebracht.

Het is opvallend dat de enthousiaste voorstanders van euthanasie geregeld de begrippen menselijke waardigheid en persoonlijke waardigheid door elkaar gebruiken. Het zou aan de individuele mens zelf zijn om een oordeel te geven over de waardigheid van het bestaan. Daarmee wordt de (kwetsbare) lijdende mens ten diepste met een onbarmhartige taak opgezadeld: het beoordelen van zijn eigen waardigheid. Vervolgens moet hij zelf een keuze maken wat hij met de uitkomsten van die beoordeling wil. En met het realiseren van die uitkomst helpt de NVVE de vertwijfelde mens graag een handje. In de praktijk komt dat neer op de beëindiging van het leven om daarmee te komen tot het opheffen van de onwaardigheid. En dat wordt 'barmhartig' genoemd.

Onvervreemdbaar

Maar menselijke waardigheid heeft niets te maken met een individueel oordeel of individuele beleving van het bestaan. Menselijke waardigheid is onlosmakelijk verbonden met het mens-zijn en kun je niet verliezen. Door iets ter discussie te stellen wat niet ter discussie hoort te staan, namelijk de menselijke waardigheid, kunnen mensen de conclusie trekken dat hun waardigheid in het geding is.

Waardigheid kan je blijkbaar ontvallen en wordt iets waar je je druk over moet maken. Over iets wat onvervreemdbaar is, hoef je je hoofd niet te breken.

Door in het euthanasiedebat steeds te kiezen voor het woord 'barmhartigheid' wordt een van oorsprong bijbels woord voor de euthanasie-kar gespannen. Voor het verstaan van het woord 'barmhartigheid' moeten we ons baseren op wat de Bijbel daarover zelf zegt. De gelijkenis van Jezus over de barmhartige Samaritaan is wat dat betreft sprekend: de lijdende mens die halfdood langs de weg ligt wordt niet verder de dood in geholpen, maar naar een plek gebracht waar zorg is en liefdevol naar iemand wordt omgekeken.

Het draait in deze gelijkenis om mensen die verrassende keuzes maken en om handen die strelen, troosten en zorgen. Het doen van barmhartigheid vraagt een andere blik naar jezelf en naar de ander met het verrassende effect van liefde, zorgzaamheid en geborgenheid. Als deze barmhartigheid wordt getoond rondom het levenseinde is er sprake van een 'goede dood'.

Echte barmhartigheid is de ander helpen zich te realiseren dat zijn waardigheid een onvervreemdbaar fundament is onder zijn bestaan. Het is wreed om de beoordeling van de waardigheid over te laten aan een mens in nood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden