Europese Unie / Oorlog slaat droom stuk van verenigd buitenlands beleid

De kwestie-Irak heeft niet alleen de VN, maar ook de EU een opdoffer van jewelste bezorgd. Een Europa dat een duidelijk en verenigd buitenlands beleid voert, is verder weg dan ooit.

BRUSSEL - De Europese conventie, de raad die de toekomst van de EU probeert uit te tekenen, heeft zich vooralsnog niet gewaagd aan teksten over het buitenlands- en veiligheidsbeleid van de Unie. De reden daarvoor is duidelijk: de oorlog in Irak.

Het verloop van de oorlog zal van grote invloed zijn op de discussie over het Europese buitenlands en veiligheidsbeleid. De grote vraag blijft of de macht op dat vlak verschuift van de hoofdsteden naar Brussel. Het lijkt niet waarschijnlijk dat na het drama-Irak de grote lidstaten van de Unie in de nabije toekomst bereid zullen om een beetje van hun soevereiniteit prijs te geven.

Na elk internationaal conflict regent het weliswaar goede voornemens. Met name de oorlogen op de Balkan overtuigden de EU-lidstaten ervan dat aanpassingen nodig waren. Niet alleen politiek, ook militair zou de EU gezamenlijk moeten optreden.

Maar als het er echt om gaat, lukt dat maar steeds niet. Al roept fungerend EU-voorzitter Griekenland ook dit keer dat Irak de aanleiding moet zijn voor een radicale koerswijziging. Het mislukken van een gezamenlijk beleid zou juist duidelijk maken dat een gemeenschappelijk Europees beleid noodzakelijk is. Dat is ook de conclusie van de Duitse minister van buitenlandse zaken, Joschka Fischer. Europa moet volgens hem een sterke militaire macht worden en ook, politiek gezien, een grotere rol spelen in internationale vraagstukken.

De afgelopen maanden is gebleken dat Europa nog ver verwijderd is van dat ideaal. Zo hadden de toekomstige lidstaten van de Europese Unie geen enkele moeite met het geven van steun aan de VS: ze zagen dat als plicht jegens een land dat hen geholpen had hun vrijheid te herwinnen.

Duitsland en Frankrijk hadden beduidend meer moeite met die steun aan de VS, en kregen daarop de als bijzonder pijnlijk en grievend ervaren opmerking van de Amerikaanse defensieminister Donald Rumsfeld over zich heen over het oude Europa.

De Europese Unie blijft verweesd achter. Met pertinente tegenstanders van een oorlog, landen die een strategische tussenpositie innemen en landen die Washington trouw zijn gebleven vanaf het begin. Als het al niet lukt met 15 lidstaten plus aspiranten, hoe moet dat straks, met de Polen, Hongaren en -vanaf 2007- de Bulgaren en Roemenen als volwaardig lid van de Europese Unie? 25 of meer kibbelende leden aan een tafel. Dat kan nooit goed gaan.

Een maand geleden sprak Europa zogenaamd met een stem. Op een speciaal belegde Irak-top in Brussel werden de Vijftien het eens over een gemeenschappelijke verklaring. Maar nog diezelfde avond bleek dat de tekst niet veel om het lijf had: de leiders konden er alle kanten mee op. President Jacques Chirac greep de gelegenheid aan om fel uit te halen naar de landen in Midden- en Oost-Europa. Verschillende van die landen hadden in woorden en daden immers hun steun uitgesproken aan de VS, zonder rug ge spraak te houden met de EU.

Kortom, er was geen eenheid en die is er wat Irak betreft nooit geweest. Voor de toekomst kunnen de lidstaten alleen maar hopen dat de oorlog een nieuwe elan teweegbrengt om de EU een voortrekkersrol te laten spelen in de wereld. Na elke deceptie volgt een herkansing. Maar het wordt elke keer moeilijker om nog geloofwaardig te blijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden