Bondgenootschap

Europese Navo-landen in het spoor van Trump?

Amerikaanse soldaten brengen een saluut Beeld anp
Amerikaanse soldaten brengen een saluutBeeld anp

Europese landen staan dit jaar waarschijnlijk voor een lastige keuze. Ze kunnen meegaan in de controversiële standpunten van Donald Trump, of vasthouden aan de eigen koers en accepteren dat de band met de Verenigde Staten verwatert.

Marno de Boer

Donald Trump wordt een heel andere man als hij morgen eenmaal als president beëdigd is, zo lijken Europese regeringen te hopen. Enkele dagen geleden zorgde de vastgoedmagnaat opnieuw voor ophef. In een interview met Europese kranten juichte hij de Brexit toe, sprak Europese Navo-leden aan op hun lage defensie-uitgaven en stelde voor de economische sancties tegen Rusland te schrappen als president Vladimir Poetin akkoord gaat met een vermindering van het aantal kernwapens.

De eerste verwachting die Europese leiders uitspreken is dat Trump eigenlijk niet meent wat hij zegt. Minister van buitenlandse zaken Bert Koenders zei maandag dat de nieuwgekozen president 'nou eenmaal graag de knuppel in het hoenderhok gooit' en dat zijn uitspraken in het interview 'niet helemaal coherent' en 'onhandig geformuleerd' waren. Eurocommissaris Frans Timmermans bagatelliseerde het interview van Trump. De inhoud was weinig verrassend en Trump had dergelijke uitspraken al eerder op Twitter gedaan.

Het tweede argument van Europese leiders is dat Trump wel bijdraait als de Europeanen hem alles eens grondig uitleggen. Timmermans zei dat de VS en Europa de komende tijd vooral veel moeten praten. Dan zal Trump begrijpen dat 'onze strategische belangen volledig parallel lopen.' Volgens Koenders beseffen de nieuwe Amerikaanse president en zijn adviseurs niet aan hoeveel militaire missies het Nederlandse leger eigenlijk deelneemt. Koenders en Timmermans gaan voorbij aan de mogelijkheid dat Trump echt niet op dezelfde voet verder wil met Europa.

Nuchter verstand

De Europese reactie is te vergelijken met de partner van een echtgenoot die zich ineens verdiept in spiritualiteit. De verraste partner klaagt dat het voorheen goede huwelijk door alle zweverigheid onder druk staat, en hoopt dat nuchterheid en gezond verstand snel terugkeren.

De partner verwerpt de mogelijkheid dat er misschien nog maar twee opties zijn: meegaan in de nieuwe leefwijze of accepteren dat het huwelijk op zijn einde loopt.

Rusland

In de nieuwe koers die de VS en Europa moeten vinden vormt de relatie met Rusland waarschijnlijk het belangrijkste struikelblok. Trump wil al langere tijd een betere band met Moskou. Zijn pleidooi om de economische sancties af te schaffen in ruil voor afspraken over minder kernwapens past in die trend. Eerder zei Trump al dat hij samen met Rusland jihadistische terroristen wil bestrijden.

Europese landen kunnen meebewegen met de nieuwe president. Dan moeten zij de principiële lijn loslaten dat Rusland volgens het internationale recht een soort crimineel is, die voor zijn agressie tegen Oekraïne straf verdient. Als zij hun koers veranderen kunnen Europese landen met Trump overleggen over de voorwaarden die aan een pragmatische deal met Moskou kleven.

De EU kan ook aan de sancties vasthouden. Dan riskeert de EU alleen te staan in de confrontatie met Moskou. De verdeeldheid in Europa zal daarna ook toenemen. Landen die eigenlijk ongestoord handel willen drijven met Rusland, zullen met hernieuwde moed voor sanctieverlichting pleiten. Via een pijnlijke omweg en een interne ruzie komt Europa dan mogelijk alsnog op de lijn van Trump terecht.

Navo

Lage Europese defensiebudgetten zijn een ander twistpunt dat mogelijk niet met een goed gesprek verdwijnt. Trump twijfelt aan de Navo omdat maar enkele leden de voorgeschreven 2 procent van de economie aan hun krijgsmacht uitgeven. Europese landen beamen dat zij meer moeten doen om die oude 'Navo-norm' van 2 procent te halen, maar laten al vele jaren na de budgetten daadwerkelijk fors te verhogen.

Koenders zei deze week dat Nederland sinds enkele jaren meer geld aan defensie uitgeeft. Maar de bedragen waar het om gaat zijn net genoeg om het defensiebudget als percentage van de economie niet te laten dalen. Voor een echte stijging zijn miljarden nodig. Hetzelfde geldt voor Duitsland. Bondskanselier Angela Merkel zei deze week dat Europese landen meer voor hun eigen veiligheid moeten doen. Maar voor de Navo-norm zou de Duitse defensiebegroting van 37 naar 62 miljard euro moeten stijgen. Merkel zegt overigens al jaren dat haar land meer verantwoordelijkheid voor militaire taken binnen de Navo en de EU moet nemen, maar maakt nooit substantiële bedragen vrij om die ambitie mogelijk te maken.

Wellicht roept Trump maar wat en legt hij zich straks gedwee neer bij de Europese defensie-uitgaven, maar hij kan het ook hard spelen. Daarvoor heeft hij opties genoeg. De Amerikanen sturen dit jaar duizenden militairen als bescherming tegen Rusland naar Oost-Europa. Trump kan eisen dat als de Europese defensie-uitgaven over één of twee jaar niet met een bepaald bedrag gestegen zijn, hij de troepenmacht terugtrekt. Dan moeten Europese landen miljarden investeren om Amerikaanse bescherming te behouden.

Afgelopen zomer kwamen Europese landen nog makkelijk weg toen Barack Obama een ultimatum stelde. Het was aanvankelijk de bedoeling dat de VS Navo-eenheden zouden leiden die vanaf dit voorjaar Polen en Letland beschermen, terwijl het Verenigd Koninkrijk en Duitsland naar Estland en Litouwen gingen. Voor de Navo-top in juli in Warschau lieten de VS weten alleen Polen voor hun rekening te nemen. Een ander Navo-lid moest maar verantwoordelijkheid voor Letland nemen.

Grote en middelgrote Europese landen als Italië, Frankrijk, Spanje, Turkije, Roemenië en Nederland wilden geen van alle de vereiste 500 militairen leveren en wachtten af. Uiteindelijk bood de nieuwe Canadese premier Justin Trudeau aan om Letland te beschermen. De top in Warschau was gered. Maar bij de volgende top in 2018 kunnen de Amerikaanse eisen hoger liggen en springt de Canadese premier misschien niet weer in de bres.

(Tekst loopt verder na onderstaande afbeelding)

Obama in juli tijdens de Navo-top in Warschau Beeld afp
Obama in juli tijdens de Navo-top in WarschauBeeld afp

China

Een nieuw twistpunt dat opdoemt is China. Trump maakt ruzie met de Chinese regering over de status van Taiwan, en vindt dat China de Amerikaanse economie kapotmaakt met goedkope producten en een kunstmatig laaggehouden munt. Sommigen van Trumps adviseurs zien China ook als militaire bedreiging.

Binnen de Amerikaanse strijdkrachten is die opvatting breed gedeeld. De binnen Amerikaanse veiligheidskringen steeds populairdere analyse komt erop neer dat het huidige China past in het rijtje van het Duitse Keizerrijk, nazi-Duitsland, imperialistisch Japan en de Sovjet-Unie: een agressieve expansionistische macht die de VS van de troon wil stoten.

Europese landen zien dat anders. De Chinese pogingen om met kunstmatige eilanden en militaire patrouilles de Zuid-Chinese Zee te beheersen vinden plaats aan de andere kant van de wereld. Europa wil vooral handel drijven met China. Peking lijkt zijn kans schoon te zien en heeft al gepleit voor nauwere samenwerking met Europa als de band met de VS bekoelt. Als de EU op dat aanbod ingaat, is er op korte termijn misschien economische winst te behalen, maar verwijdert Europa zich wel verder van de VS.

Het alternatief is de Amerikaanse kant te kiezen. Dat kan bijvoorbeeld door demonstratief oorlogsschepen naar de Grote Oceaan te sturen. China probeert daar restricties op te leggen aan krijgsmachten van andere landen omdat het grote stukken zee als zijn domein beschouwt. De Amerikaanse marine vaart bewust door het gebied met 'operaties voor vrije zeevaart'. Frankrijk bezit eilanden in de Grote Oceaan en wil graag dat de EU ook zo'n marinemissie onderneemt. Andere landen houden dit nog af uit vrees voor ruzie met China.

Geen verrassing

Veel van wat Trump zegt komt niet als een donderslag bij heldere hemel. In 2011 waarschuwde de toenmalige Amerikaanse minister van defensie Robert Gates dat toekomstige Amerikaanse politici hun belangstelling voor de Navo verliezen als de Europese leden niet meer betalen. Gates was gefrustreerd dat de Europeanen grootschalige Amerikaanse hulp nodig hadden voor de interventie in Libië.

Datzelfde jaar schreef Hillary Clinton als minister van buitenlandse zaken dat de VS zich meer op Azië en China moesten richten. Trumps economisch adviseur en China-expert Peter Navarro schreef in 2015 dat Rusland en de VS op termijn allebei bedreigd worden door een almachtig China en maar beter kunnen samenwerken tegen Peking. Europese politici wacht een zware taak als zij binnenkort Trump proberen te overtuigen dat hij zijn door hen ongewenste standpunten maar beter kan laten varen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden