Europese instanties broeden op allerlei listen

Het Europees Parlement moet de dubbele dreun nog verwerken. Voorzichtig borrelen wat ideeën op, zoals een nieuw referendum maar dan overal tegelijkertijd.

Zelfs de vice-voorzitter van de Europese Commissie, Margot Wallström, noemde een superreferendum in alle EU-landen tegelijk gisteren als een van de mogelijkheden. Officieel moet zij zich houden aan de lijn die de Europese instellingen gezamenlijk trekken: doorgaan met de bestaande goedkeuringsprocedure in de dertien landen die nog geen uitspraak hebben gedaan over de Grondwet. Alleen de raad van regeringsleiders zou over twee weken iets anders kunnen besluiten.

Maar zelfs als iedereen stug doorgaat en de Grondwet goedkeurt, zoals nu al tien landen hebben gedaan, dan is er nog geen oplossing voor Frankrijk en Nederland. Een nieuw referendum, zoals bij vorige 'ongelukken' is gebeurd in Ierland en Denemarken, zou belediging van de kiezers zijn. Een superreferendum zou dat bezwaar kunnen omzeilen.

In de commissie voor constitutionele zaken bleek er gisteren wel wat steun voor te zijn. Daar sprak ook de Zweedse vice-voorzitter van de Europese Commissie over deze mogelijkheid. Maar eerst, vindt Wallström, moet er beter contact worden gelegd met de burger die zich nu onbegrepen voelt. Daarna, over een jaar of twee, zou zo'n referendum kunnen plaatsvinden.

Het is geen nieuw idee. In maart 2003 was zo'n referendum al voorgesteld in de grote Europese conventie die de Grondwet heeft geschreven. Uiteindelijk kreeg de gedachte onvoldoende steun bij de honderden afgevaardigden naar de conventie.

Er waren ook veel bezwaren tegen. In sommige landen is een referendum wettelijk onmogelijk. Bovendien kan ook zo'n referendum gekaapt worden voor nationale afrekeningen. Verder blijft een nationaal nee mogelijk, tenzij de stemmen in heel de EU op één hoop worden gegooid. Maar dat laatste zou niet rijmen met de noodzaak van nationale ratificatie. De Grondwet blijft een afspraak in de vorm van een verdrag tussen zelfstandige landen.

Vooralsnog gaan de landen door met de bestaande procedure. De Spaanse socialist Carlos Carnero betreurde dat: ,,Dit is een Russische roulette.'' Zijn liberale landgenoot Ignasi Guardans stelde dat de Grondwet nu dood is. ,,Ook als je doorgaat, kan deze Grondwet geen rechtskracht meer krijgen zonder Frankrijk en Nederland. Maar de ideeëen in de Grondwet zijn misschien wel te redden. Hoe langer de dode Grondwet blijft rotten, des te moeilijker is het delen van de tekst op een andere manier ingevoerd te krijgen.''

De Franse socialiste Pervenche Berès pleitte voor nieuwe onderhandelingen, waarin bij voorbaat alle beleidsvoorschriften in het derde deel van de Grondwet worden weggegooid. Daar voelde de onafhankelijke Deen Jens-Peter Bonde ook voor: een nieuwe tekst van maximaal twintig pagina's en vijftig artikelen.

Het debat gaat door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden