Europese defensie blijft EU splijten

PARIJS - Hoe lang nog blijft de West-Europese Unie (Weu) een militair bondgenootschap zonder wapenfeiten? Eind vorig jaar begon de club ideeën uit te werken voor een humanitaire 'luchtbrug' op Zaïre, sindsdien is er niets meer van vernomen. Minister Van Mierlo zinspeelde dit voorjaar op militair ingrijpen in Albanië; de gedachte werd door Duitsland en Groot Britannië meteen de kop ingedrukt.

THEO KOELE

Alleen Frankrijk, momenteel voorzitter van de Weu, lijkt nog te geloven in een mooie toekomst voor de organisatie, waarbij tien van de vijftien lidstaten van de Europese Unie aangesloten zijn. Voor Parijs speelt daarbij het welbegrepen eigenbelang een hoofdrol. In Franse ogen moet de Weu tegenwicht bieden aan de Navo, waarin de Amerikanen de dienst uitmaken.

De toekomst van de Weu is een van de strijdpunten in de huidige onderhandelingen tussen de EU-landen, voorafgaand aan de Europese top van juni in Amsterdam. Daar zal, als alles goed gaat, het verdrag van Maastricht herzien worden, waarin de Weu de rol is toebedacht van 'gewapende arm' van de Europese Unie. Als dienstdoend EU-voorzitter heeft Nederland gesuggereerd de Weu geleidelijk te laten opgaan in de EU. Maar de nieuwe Britse labour-regering moet er niets van weten, evenmin als de vorige, Conservatieve regering. En ook Finland, Zweden en Oostenrijk, die hun neutrale status koesteren (ze zijn lid van de Navo noch van de Weu), zijn er op tegen.

In Parijs, waar vandaag de ministers van defensie en buitenlandse zaken van de Weu-landen bijeen zijn, zal Frankrijk pogen onwillige landen op andere gedachten te brengen. “Niemand begrijpt op dit moment wat de rol van de Weu is. De organisatie zit tussen twee stoelen, de Navo en de EU”, verzucht men op het ministerie van buitenlandse zaken in de Franse hoofdstad.

Frankrijk lanceerde, eerst samen met Duitsland, later met Italië, de afgelopen maanden initiatieven om eindelijk het oude idee van een 'Europese defensie' gestalte te geven. Eerst lekte een document uit waaruit moest blijken dat president Chirac en bondskanselier Kohl het in hoge mate eens zijn over een toekomstig Europees defensiebeleid, met inbegrip van een 'nucleaire component'. Frankrijk zou bereid zijn het nationale kernwapenarsenaal ten dienste te stellen van Duitsland en andere Europese landen - een idee, dat overigens al eerder in Parijs was geopperd, nadat het decennia taboe was geweest.

Zowel in Bonn als in Parijs klonken echter reacties op het 'strategische concept', die duidelijk maakten dat de twee landen het vooral over de kernwapenkwestie lang niet eens zijn. De Duitse minister van defensie, Rühe, betoogde dat zijn land wil blijven schuilen onder de Amerikaanse 'atoomparaplu' in de Navo. In kringen van de socialistische en communistische oppositie in Parijs werd geklaagd over het 'verkwanselen' van nationale belangen.

Het gevoelige thema van een eventuele Europese kernmacht bleef buiten schot in een later initatief van Frankrijk, dit keer samen met Italië gelanceerd, en gesteund door enkele andere Europese landen. De kern daarvan is het oude, want uit 'Maastricht' daterende, idee om de Weu als zelfstandige organisatie op den duur op te doeken, en te laten opgaan in de EU. Een idde, dat zoals gezegd, ook voor de nieuwe regering in Londen niet bespreekbaar is.

In Franse regeringskringen worden de Britten 'paranoïde' genoemd, omdat ze in elk initiatief vanuit Parijs een poging zien om de Navo te ondermijnen. En dat, klagen de Fransen, terwijl we juist de banden met de Navo willen aanhalen. De Franse president Chirac heeft vorig jaar immers gezegd dat zijn land, onder bepaalde voorwaarden bereid is volledig tot het Atlantische bondgenootschap toe te treden. In 1966 had president de Gaulle Frankrijk teruggetrokken uit de 'militaire tak' van de Navo.

Maar over de voorwaarden - Frankrijk claimt onder meer commando-posten binnen de Navo die van oudsher aan de VS toevallen - wordt binnen het westerse bondgenootschap al maanden gebakkeleid. De Amerikanen hebben zich er hevig tegen verzet. Sommige Europese Navo-landen onderschrijven de Franse wensen, andere niet. In de wandelgangen van het Unesco-gebouw in Parijs, waar de Weu-ministers vandaag bijeenkomen, zullen de Fransen ongetwijfeld proberen meer steun te vergaren. Als ze daar in slagen, kan de bijeenkomst, waarvan niemand spectaculaire resultaten verwacht, in elk geval voor de gastheren nog een succesje opleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden