Europese Centrale Bank slingert geldpers stevig aan

ECB-president Mario Draghi.Beeld AFP

De Europese Centrale Bank (ECB) gaat voor honderden miljarden euro's staatsleningen opkopen. Dat heeft bankpresident Mario Draghi in Frankfurt bekendgemaakt na de beleidsvergadering van de bank.

Draghi maakte bekend dat de ECB elke maand voor maximaal 60 miljard euro staatleningen zal gaan opkopen. Het opkoopprogramma begint in maart en loopt tot eind september 2016, aldus de ECB-president.

Het programma beloopt in deze fase dus in totaal 1140 miljard euro, meer dan de financiële markten hadden verwacht. De maatregelen moeten de inflatie in de eurozone weer dichter richting het door de ECB nagestreefde doel van bijna 2 procent brengen, en een impuls geven aan de bestedingen en de economische groei.

Open einde
Volgens Draghi was een grote meerderheid in de raad van bestuur van de bank voor het opkoopbesluit. Zo groot dat "we niet hoefden te stemmen", aldus de ECB-president, die verder liet weten dat het programma een open einde heeft en kan worden verlengd als dat noodzakelijk wordt geacht.

Daarmee heeft Draghi de verwachtingen overtroffen, zei hoofdeconoom Nick Kounis van ABN AMRO. Kounis verwacht dat de maatregelen de economische groei en de inflatie vooruit kunnen helpen en vindt ze daardoor zeker de moeite waard. "Maar we moeten geen wonderen verwachten", waarschuwt hij.

"Het grote probleem is dat de potentiële economische groei in de eurozone is afgenomen. Om de economische prestaties op lange termijn te verbeteren moeten overheden meer werk maken van hervormingen", aldus Kounis.

Deflatie
De inflatie in de eurolanden nam vorige maand nog af tot min 0,2 procent. Dat betekent dat goederen en diensten in de eurolanden gemiddeld 0,2 procent goedkoper waren dan een jaar eerder. De dalende prijzen voeden de vrees voor deflatie, een periode van aanhoudende prijsdalingen die doorwerken in de lonen en zo een rem zetten op de economische groei.

De theorie achter het opkoopprogramma is simpel. Door leningen op te kopen bij banken en beleggers, creëert de ECB ruimte voor meer kredieten aan het bedrijfsleven en consumenten. Bedrijven kunnen meer investeren, waardoor de werkgelegenheid toeneemt, en uiteindelijk de totale koopkracht bij consumenten stijgt. Dat leidt tot meer vraag naar goederen en diensten, waardoor bedrijven verder kunnen groeien. De eenmalige geldinjectie zet langs die weg een economisch vliegwiel in beweging.

Het opkoopprogramma doet denken aan dat in de VS tussen 2008 en 2014. Daar lijkt het te hebben gewerkt. De economie in de VS trekt inmiddels weer flink aan.

Bezwaren
Maar er leven nogal wat bezwaren tegen het besluit van de ECB om staatsleningen op te kopen, vooral in het noordelijke deel van Europa. De Nederlandse Tweede Kamer keerde zich er maandag tegen, en ook in Duitsland leven grote bezwaren.

De noordelijke eurolanden zijn bang dat de ECB hen opzadelt met de risico's voor de schulden in de zuidelijke landen. Bovendien daalt door een dergelijke besluit de rente voor de zuidelijke landen, waardoor zij minder druk zullen voelen om de noodzakelijke hervormingen door te voeren.

Het is nu aan politici om te doen wat gedaan moet worden, zei minister van financiën en eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem in een reactie op het besluit van de onafhankelijk opererende ECB.

"Nu moeten politici hun deel doen en maatregelen nemen die noodzakelijk zijn voor het economische herstel in het eurogebied", aldus Dijsselbloem. "Zoals ik eerder heb gezegd, onze economieën moeten moderner. Structurele hervormingen versterken onze concurrentiekracht en zijn essentieel om de productiviteit en werkgelegenheid in het eurogebied te verhogen.''

Rente ongewijzigd
De belangrijkste rentetarieven in het eurogebied houdt de ECB deze maand opnieuw ongewijzigd. Het rentebesluit van de ECB voldeed aan de verwachtingen.

De herfinancieringsrente in de eurozone ging in september omlaag naar het historisch lage niveau van 0,05 procent en blijft daar. De depositorente blijft min 0,2 procent, wat inhoudt dat financiële instellingen rente moeten betalen om middelen bij de ECB onder te brengen.

De Europese aandelenbeurzen kwamen vanochtend nauwelijks van hun plaats vanwege het verwachte besluit van de ECB. Net na de bekendmaking van Draghi schoot de index met 0,8 procent omhoog naar ruim 444 punten. Kort ervoor stond de AEX op een stijging van 0,3 procent.

Het ECB-kantoor in het Duitse Frankfurt.Beeld afp

Reacties

De VVD kan leven met het besluit van de Europese Centrale Bank om staatsleningen van banken op te kopen, zegt VVD-Tweede Kamerlid Mark Harbers.

"Het besluit blijft gelukkig wel binnen het monetaire mandaat dat de ECB heeft. Iedere nationale centrale bank zal eigen nationale obligaties kopen ter grootte van de standaardverdeelsleutel, waardoor de risico's voor de ECB niet vergroot worden. Hiermee is voorkomen dat de Nederlandse belastingbetaler opdraait voor de schulden van andere landen", aldus Harbers.

Het CDA wil zo snel mogelijk een debat met premier Rutte en minister van financiën Dijsselbloem. CDA-leider Sybrand Buma vindt het onbegrijpelijk dat Rutte en Dijsselbloem "dit laten gebeuren".

Buma: "De geldkraan gaat zonder enige voorwaarden aan probleemlanden te stellen voluit open. Dat is een onverantwoordelijke en slechte beslissing. Het is op lange termijn een aanjager van inflatie, een rem op hervormingen en fnuikend voor de concurrentiepositie. Landen als Italië en Frankrijk kunnen meer gaan lenen en hoeven minder te hervormen. Voor Nederland betekent het vooral meer risico's.''

D66 vindt dat politici in de eurozone niet achterover mogen leunen nu de ECB een opkoopprogramma van 1140 miljard euro heeft aangekondigd. Dat zei D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees.

"Frankrijk en Italië moeten doorgaan met hervormingen op de arbeidsmarkt en Nederland moet het belastingstelsel hervormen om de belasting op arbeid te verlagen en zo banen te creëren", aldus Koolmees.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden