'Europeanen willen ons altijd trainen'

,,Een Europeaan die naar de VS reist, is een immigrant. Komt een Hollander naar Mozambique dan is hij plotseling expert.'' In een zin vat dr. José Negrao de verhouding tussen het hulpgevende rijke westen en zijn arme vaderland samen.

Negrao wil nog wel een voorbeeld kwijt. Het zit de professor economie - met een aantekening antropologie - van de Universiteit van Maputo blijkbaar hoog dat het rijke westen de potentie van zijn land niet op waarde weet te schatten. ,,De Europese Unie heeft een Europese student van mij als projectleider aangesteld. Een project waarin ik ook participeer. Dat zet de verhoudingen op zijn kop.'' Persoonlijk lijkt Negrao zich het voorval nog het minst aan te trekken. Wat hem steekt, is dat de internationale donorgemeenschap in zijn land opereert zonder oog te hebben voor de kwaliteiten die aanwezig zijn. ,,Bij ons is ook kennis beschikbaar. Wat is dat voor idee dat de Europeanen altijd maar denken dat wij getraind moeten worden? Laten donor en ontvanger optrekken als collega's. En laat de donor zich beperken tot de technische assistentie waar wij om vragen.''

De 42-jarige hoogleraar, Mozambikaan van Portugese afkomst, wil het beeld over de donorgemeenschap nuanceren. De Amerikanen doen in Mozambique wat ze willen, zonder zich maar enigszins open te stellen voor kritiek. De voormalige kolonisator Portugal produceert vooral mooie cijfers, maar draagt wezenlijk weinig bij aan de ontwikkeling van het land. En de Nederlanders? ,,De Nederlandse ambassade heeft ons uitgenodigd om te fungeren als klankbordgroep, om te onderzoeken wat het effect is van de hulp die Nederland geeft. En dat is uniek. Geen enkele andere donor stelt zich zo op.''

Negrao kan zich veel voorstellen bij het pleidooi voor regeringsverantwoordelijkheid dat de Nederlandse minister voor ontwikkelingsamenwerking Herfkens in zijn land heeft gehouden. Terecht, zo stelt hij met Herfkens vast, moeten donoren niet de rol van de overheid overnemen. Maar er is ook een kanttekening. ,,Mozambique is jarenlang geleid door één partij, het communistische Frelimo. Maar feitelijk hebben grote delen van het land nooit een centraal bestuur gekend, laat staan een provinciaal of een gemeentelijk bestuur. Als Nederland nu alle steun aan de regering in Maputo geeft, bestaat het risico dat de lokale besturen bij gebrek aan traditie weer niet van de grond komen.'' Negrao ziet vooral een taak voor zijn groep van zes wetenschappers om samen met de donoren het platteland te ontwikkelen. Niet door vellen papier vol te tekenen met organisatieschema's, maar door economische ontwikkeling te koppelen aan besturen die daarvoor de ruimte moeten geven.

,,Als de boeren in de regio Nampula getroffen worden door een lagere katoenprijs, gaan ze - om hun inkomen op peil te houden - meer katoen aanplanten. Dat heeft tot direct gevolg dat er drop-out plaatsvindt op de scholen.'' Want om het land te bewerken en de katoen te plukken zijn meisjeshanden nodig.

In plaats van katoen te planten zou het beter zijn om in nieuwe producten te investeren zoals hennep (voor zeep en olie) en medicinale planten. Maar daarvoor ontbreekt het de boeren aan geld. Ongeveer twee derde van de opbrengst van het land is voor eigen gebruik, de maïs, de bonen en de cassave. Wat overblijft van de maïsoogst, het surplus, is om de rekeningen te betalen. De cash-crops - katoen en cashew-noten - brengen nog te weinig op om te kunnen investeren.

Besparingen omzetten in kredieten is het recept van de hoogleraar. De boeren zelf zijn daartoe niet in staat. En dus zoekt Negrao naar kapitaalverschaffers in de regio. Nu nog verdwijnt hun winst op zoek naar hoge rendementen naar het buitenland. Beter zou echter zijn als de schaarse bedrijven hun winsten in de regio wegzetten in de vorm van kredieten. Des te meer kredieten er komen, des te groter wordt de omloopsnelheid van het schaarse geld. Des te meer kredieten des te hoger het rendement en dus komt er ruimte voor het verlengen van krediettermijnen en het verlagen van de rente. En dat is goed voor de boeren. Dan kunnen ze eindelijk investeren. Tot zover het eigen Mozambikaanse kapitaal.

En wat moet er met het Nederlandse donorgeld gebeuren? ,,Dat kan van grote betekenis zijn als risicokapitaal en de economie hier prikkelen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden