Europarlementariër voor de Groenen Ska Keller

Europarlementariër Ska Keller valt op in het door grijze mannen gedomineerde Brussel. Niet alleen door haar leeftijd en verschijning, ook met haar geluid. Een tegengeluid. De Duitse politica pleit namens de Groenen voor een ruimhartiger opvang van vluchtelingen. Nog ruimhartiger dan de Duitse bondskanselier Merkel.

Weg met de grenzen en het nationalisme

Je moet ze met een lantaarntje zoeken tegenwoordig, maar ze bestaan: Europeanen; de unieke mensensoort die zich niet in de eerste plaats Nederlander, Duitser, Schot of Catalaan voelt.

We hebben het nu even niet over oude heren van stand die in een wolk van sigarenrook mijmeren over de optimistische bloeitijd van de Europese integratie (jaren vijftig, zestig). Ook jongere types die vanuit een zekere politieke dwarsig- of correctheid zeggen dat ze Europeaan zijn, tellen niet mee. Nee: het gaat om Europeanen die dat vanaf hun geboorte simpelweg zijn. Volbloed.

Franziska ('Ska') Maria Keller is er zo eentje. De 34-jarige Europarlementariër voor de Groenen is geboren bijna pal op de Duits-Poolse grens. Haar wiegje stond in wat destijds nog voluit Wilhelm-Pieck-Stadt Guben heette. Naamgever Pieck (1876-1960), medeoprichter van de Oost-Duitse communistische partij SED en de enige president die de DDR zich toestond te hebben, komt daar ook vandaan.

Het stadje werd na afloop van de Tweede Wereldoorlog doormidden gesneden, met de rivier de Neisse als scheidslijn. Het Poolse deel heet Gubin. De situatie anno 2015 is onveranderd.

"Als ik vijftig meter meer naar het oosten was geboren, was ik Pools geweest", zegt Keller. "Het is volstrekt toevallig waar je wordt geboren."

Lieden die met een nationale vlag lopen te zwaaien, politici die constant waarschuwen voor de teloorgang van een nationale identiteit - Ska Keller heeft er niets mee. "Ik voel me niet prettig in een trein vol Duitse voetbalfans."

Toen de Berlijnse Muur viel, was u bijna acht jaar. Wat weet u daar nog van?

"Ik kan me vooral de eerste vrije verkiezingen in Oost-Duitsland herinneren (op 18 maart 1990, red.). Dat was een grote gebeurtenis voor mijn ouders. We zaten met z'n allen voor de televisie om op de exitpolls te wachten. Het was echt iets heel groots. Sindsdien heb ik die fascinatie voor verkiezingen gehouden.

"Ik weet ook nog de eerste keer dat we naar West-Berlijn gingen, niet lang na de val van de Muur. We staken de grens over en betraden een nieuwe, vreemde wereld. Ik kan me nog een gebouw herinneren dat er heel exotisch uitzag, vlakbij treinstation Zoo, een Aziatisch-achtig gebouw. Heel spannend vond ik dat.

"Maar de meeste herinneringen over grenzen komen gewoon uit Guben, waar ik opgroeide. Ook na de val van de Muur bleef dat een echte grens. Er stonden altijd enorme files. Ik zie nog die lange rijen vrachtwagens voor me, die hele straten blokkeerden. Nu is Polen een Schengen-land en loop je gewoon de brug over.

"Dat bepaalde mijn beeld. Mijn concept van een grens is dus iets wat je moet overwinnen. Daarom is Europa zo belangrijk, de grenzen moeten open."

Kellers ster is rijzende in de Europese politiek. In de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement van mei vorig jaar werd ze bij een internetverkiezing door de achterban van de Groenen naar voren geschoven als 'Spitzenkandidat': het boegbeeld dat namens de partij kandidaat was voor het voorzitterschap van de Europese Commissie.

Ze moest die aanvoerdersrol weliswaar delen met de bekende Franse milieuactivist José Bové, die bijna net zoveel stemmen had gekregen, maar in de campagne stal Keller de show.

Fris en fruitig stortte ze zich in de verkiezingsdebatten met de Spitzenkandidaten van de andere politieke families. Alleen al het feit dat daar een vlotte, 32-jarige vrouw stond, te midden van de Brusselse mastodonten Jean-Claude Juncker, Martin Schulz en Guy Verhofstadt (allen rond de zestig jaar oud), was voor EU-waarnemers een verademing.

Keller had ook niets te verliezen, want de kans dat de Groenen de grootste fractie in het Europarlement zouden worden, was nihil.

Binnen de Europese groene familie is Keller prominent woordvoerder op het gebied van onder meer migratiezaken. Ze pleit voor een veel ruimhartigere opvang van vluchtelingen in Europa (nog veel ruimhartiger dan de Duitse bondskanselier Merkel). Zo is ze voorstander van het verstrekken van humanitaire EU-visa aan mensen in nood, of dat nou Syrische oorlogsvluchtelingen zijn of bloggers in Bangladesh die wegens hun uitlatingen met de dood worden bedreigd.

Keller is dan ook faliekant tegen een lijst met 'veilige landen', waarnaar vluchtelingen zonder pardon kunnen worden teruggestuurd.

Heeft u dat oude beeld van die grens met Polen nog steeds in uw hoofd als u hier in het parlement over migratiekwesties praat?

"Absoluut. Misschien niet elke dag, maar ik weet wat het betekent om een grens te hebben die het ene deel van het dorp van het andere scheidt. Het is vreemd om een dorp te hebben dat ergens eindigt, met een overkant waar je moeilijk heen kan.

"Een ander bepalend moment komt uit de tijd dat ik bij de Jonge Europese Groenen zat en we een 'geen-grenzen'-campagne hadden. We maakten foto's van hoe we over grenzen heen sprongen, met onze paspoorten in de hand. Daarvoor gingen we ook naar de Belgisch-Nederlandse grens. Dat wil zeggen: dat probéérden we. Want we konden 'm niet vinden.

"We vroegen aan voorbijgangers: waar is die grens nou? Maar dat wisten zij ook niet precies, er was nergens een streep getrokken. Als je vandaag de dag een Duitse grens oversteekt, dan zie je nog steeds waar die loopt, er staan oude politiegebouwen of zo. Maar hier was helemaal niks. Dus toen zijn we maar op een willekeurige plek gaan springen en hebben we die foto gemaakt. Er was feitelijk geen grens. Zo zou het eigenlijk moeten zijn."

Voor veel mensen is er een verschil tussen 'goed' nationalisme, ook wel chauvinisme genoemd, een als gezond beschouwde trots op je land en waar je vandaan komt, en 'slecht' nationalisme, met de bekende uitwassen. Waar ligt voor u die grens? U bent zeer internationaal geörienteerd...

"Inderdaad. Plus: ik ben Duits. Daar denken we iets anders over die dingen..."

Anders gezegd: waar zit uw nationale gevoel? Of is dat er gewoon niet?

"Ik ben Duits. We praten niet over nationale gevoelens, dat ligt allemaal heel gevoelig. Voor mij zit er eigenlijk nooit iets goeds aan nationalisme. Ik snap best dat mensen hun nationale voetbalelftal toejuichen. Maar met die gevoelens hebben we in Duitsland moeite gehad, om begrijpelijke redenen."

Hoewel het alweer een tijdje mag, toch? Trots zijn op Duitsland?

"Ook dat is nog steeds omstreden. Ik identificeer me echt meer met Europa. Hoe het is om Duitser te zijn? Ik weet het niet. Duits is mijn moedertaal, zeker, maar ik kom uit Oost-Duitsland, dat is iets anders dan West-Duitsland. Dus als het over Duitse geschiedenis gaat, voelt dat niet altijd als iets eigens.

"Als ik zeg dat ik naar het buitenland ga, wil dat zeggen: buiten Europa. Ik was kort geleden in de Verenigde Staten, dat is echt buitenland. Als ik dan terugkom - in dit geval landde ik in Griekenland - voelt dat als thuiskomen. Dus ik definieer mezelf als Europeaan. Maar ik ben ook wel een beetje een speciaal geval, want ik heb eigenlijk altijd Europese dingen gedaan."

De omwenteling van 1989 en de Duitse hereniging een jaar later betekende ook dat u plotseling in een ander land woonde.

"Zeker. Toen ik voor het eerst naar een stad als Hannover ging, waar alles zo glom, was dat echt heel anders."

En opeens was dat uw land.

"Klopt. Ik werd een migrant zonder te verhuizen."

Ervaart u het Europees Parlement daadwerkelijk als iets Europees of als een verzameling van nationale belangen?

"Voor mij is het echt een Europees parlement. De meesten stemmen langs partijlijnen, vooral bij de Groenen. Dat is goed, maar ik vind ook dat Europarlementariërs meer door Europa moeten reizen en verder moeten kijken dan de regio waar ze verkozen zijn. Ik kom zelf uit een kolengebied, dus je zou denken dat ik moet opkomen voor de kolenindustrie. Maar mijn groene belang is juist om die tegen te houden."

De meeste Nederlandse Europarlementariërs gaan vooral op werkbezoek in hun eigen land.

"Niet alleen zij, de meeste doen dat. Ik denk dat we dat echt moeten veranderen."

undefined

Wie is Ska Keller?

Geboren in grensplaats Guben (toenmalig Oost-Duitsland), 22 november 1981.

Studeerde islamwetenschap, turkologie en judaïstiek in Berlijn en Istanbul.

Sinds 2001 lid van de jongerenafdeling van de Duitse Groenen.

Van 2005 tot 2007 woordvoerster en campagneleider van de Jonge Europese Groenen.

In 2009 op 27-jarige leeftijd gekozen als lid van het Europees Parlement.

Herkozen in 2014. Bovendien was Keller toen namens de Groenen een van de twee 'Spitzenkandidaten' voor het voorzitterschap van de Europese Commissie.

Spreekt vloeiend Duits, Engels, Frans en Spaans en (in mindere mate) Turks en Catalaans.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden