Europarlement boven nationale parlementen

President van de EU Herman van RompuyBeeld EPA

Een versterking van het Europees Parlement ten koste van de nationale volksvertegenwoordigingen, dat is de richting die voorzitter Herman Van Rompuy van de Europese Raad inslaat. Nederland, ooit voorvechter van een sterker 'Brussel' moet niets weten van deze Europese 'toekomstmuziek', maar het proces lijkt onomkeerbaar.

De 'democratische legitimatie' is een onderbelicht deel van de plannen voor de eurozone die Van Rompuy vandaag presenteert aan de Europese regeringsleiders. Zowel media als politici besteden veel meer aandacht aan de bankenunie, de eigen begroting voor de eurolanden en de mogelijkheid om gezamenlijke obligaties, of eurobonds, uit te geven.

Controle
Net zo belangrijk is wie dat hele proces controleert. De nationale parlementen controleren de begroting in eigen land, maar gebleken is dat de financiële discipline daarmee niet verzekerd is. Landen ontspoorden, ondanks afspraken in het stabiliteitspact voor de euro. Daarom heeft de Europese Commissie, met name de commissaris voor economische zaken, meer te zeggen gekregen.

Maar wie controleert de Commissie? Het Europarlement heeft daartoe beperkte bevoegdheden, dus doet Van Rompuy voorzichtige voorstellen om ze uit te breiden. Democratische controle moet daar liggen waar de beslissingen genomen worden, schrijft hij in zijn voorlopige conclusies voor de EU-top die vandaag begint. Het Europees Parlement en de nationale vertegenwoordigingen hebben daarin ieder hun eigen rol.

Het Europarlement moet ook meebeslissen over de nationale begrotingen, vindt hij. Want daar telt ook het Europese belang mee en "nationale parlementen zijn niet in de beste positie om dat volledig mee te wegen." De Europarlementariërs kunnen dat beter, vindt hij, al laat hij in het midden hoe de criteria en verantwoordelijkheden er precies uit moeten zien.

Risico voor andere landen
Stel: een land laat zijn schulden veel te hoog oplopen. Dat vormt dan al snel een groot risico voor andere landen die ook met de euro betalen. Een zwakkere concurrentiepositie kan tot zulke grote problemen leiden dat de andere lidstaten daar last van krijgen. Alleen meer eenheid in het economisch beleid kan deze problemen voorkomen.

Daarom heeft de Eurocommissaris nieuwe bevoegdheden gekregen, waarmee hij de nationale begrotingen in goede banen kan leiden en duidelijk zijn mening kan geven over het economische beleid. Maar in het plan van Van Rompuy moeten ook de landen elkaar de maat gaan nemen. Ze sluiten daartoe contracten die vastleggen welke economische hervormingen ze doorvoeren, op de arbeidsmarkt, in de pensioenen of in de woningmarkt bijvoorbeeld.

Die grotere eenwording in het beleid betekent vanzelfsprekend dat het Europees Parlement een sterkere rol krijgt. Ook daar zou gedebatteerd moeten worden over de aanbevelingen die de lidstaten krijgen van de Commissie, schrijft Van Rompuy. Als de eurozone straks een eigen begroting krijgt, moet het Europarlement daarbij betrokken worden.

Aanbeveling over woningmarkt
Nederland wil juist dat de nationale parlementen een sterke rol houden. Maar het ligt ingewikkelder als het gaat om nationale besluiten die gevolgen kunnen hebben voor andere lidstaten. En dat gebeurt al snel als een land economische problemen niet aanpakt.

Zo kan de Europese Commissie nu al dringende aanbevelingen doen als landen hun arbeidsmarkt niet versoepelen, de pensioenen niet hervormen of de schulden van particulieren te hoog laten oplopen. De Commissie onderzoekt of dat laatste aan de hand is in Nederland, wat kan leiden tot een aanbeveling over de woningmarkt, waar veruit de meeste schulden gemaakt worden.

"Er is een tendens dat het nationale beleid wat betreft lonen, arbeidsmarkt en pensioenen steeds meer in Europese hand komt", zegt een Brusselse diplomaat. Nederland wil alleen dat de slechte leerlingen in de euroklas hun beleidsvrijheid kwijtraken. Landen die hun begroting netjes op orde houden en een gezonde economie hebben, hoeven zich dan veel minder aan te trekken van Brussel.

Onverstandige beslissingen
Maar die optie strookt niet met Van Rompuy's plannen. Want wie zegt dat Nederland of Duitsland er over enkele jaren nog zo goed voorstaan? En zelfs als dat zo is, kunnen zij economische beslissingen nemen die vanuit Europees oogpunt onverstandig zijn.

De regeringsleiders hoeven nu niet in te stemmen met de voorstellen over de Europese democratie, die komen pas in de tweede en vooral derde fase in Van Rompuy's plannen aan bod, beklemtonen betrokkenen. Maar de tweede fase begint volgend jaar al.

Als de regeringsleiders nu niet op de rem staan, komen de plannen in de definitieve conclusies terecht en gaat de Europese trein gewoon verder. Het is de vraag of er op de top veel verzet komt, zegt de diplomaat. "Men wil er hier niet te veel over nadenken, want het ligt te gevoelig."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden