Europakritiek Wilders is benepen nationalistisch

Wilders vergeet dat Nederland een deltanatie is en economisch geheel van andere landen afhankelijk is.

Populistische bewegingen als de PVV zijn van mening de stem van ’het volk’ beter te horen en te verwoorden dan wie ook in de politieke arena. Dat doet in het geval van de PVV vooral de Leider want van een democratische partij is geen sprake. Er zijn geen mondige leden, geen gekozen leiders en er is ook geen duidelijk programma waarin in positieve taal staat wat de beleidsvoornemens zijn, waarheen we in ons land politiek moeten gaan.

Dat is problematisch want daarover moet na een eventuele verkiezingszege met mogelijke coalitiepartners onderhandeld kunnen worden. Wilders sloot een coalitie met CDA en VVD niet uit. Niemand heeft hem gevraagd waarop een dergelijke coalitie inhoudelijk dan gebaseerd zou kunnen zijn. Wat zijn de standpunten van CDA en VVD waarmee hij het eens zou kunnen zijn? Die zijn er niet. Populisten oogsten altijd het grootste electorale succes, wanneer ze grof gebekt in de oppositie kunnen blijven. Dan spelen ze ongegeneerd met simpele ideeën in op heel verschillende onvredes, rancunes, haat en vooral angst onder ’het volk’.

Toegegeven, populistische bewegingen brengen van tijd tot tijd leven in de politieke brouwerij. Pim Fortuyn wist vaak op snedige wijze de politieke dekens in Den Haag en Rotterdam op te schudden. En één ding mag je ook bij Wilders niet ontkennen, hij houdt de politieke gemoederen al lange tijd bezig – niet alleen in het Haagse parlement, ook in de gemeentehuizen, de conferentiezalen, de straten en de huiskamers. De media zijn hier dol op. Je kunt de krant niet openslaan en de televisie aanzetten of je ziet Wilders. Dat heet overexposure en het kenmerk daarvan is dat het op den duur gaat vervelen.

Zo begint men langzamerhand wel wat genoeg te krijgen van zijn eindeloze aanval op ’de’ islam. Dus moet hij het hebben van de overdrijving: er zijn, zo zei hij onlangs op de Deense televisie, in Europa zo’n zestig miljoen moslims van wie er tientallen miljoenen hier niet thuishoren en gedeporteerd zouden moeten worden. Dit is lachwekkend. Om tot dat aantal moslims in Europa te komen moet hij de moslims van Turkije erbij rekenen, maar uitgerekend Turkije wil hij niet in de Europese Unie hebben omdat het niet bij Europa hoort.

Wat in Wilders zo tegenstaat is zijn humorloze verbetenheid. In een televisiedebat na de voor hem zo fortuinlijk gelopen verkiezingen voor het Europese parlement voer hij grof gebekt uit tegen zijn politieke tegenstanders die hij niet als collega’s maar als vijanden ziet.Dat die terugkeften is een onbegrijpelijke fout geweest. Het werd een schaamteloos door elkaar schreeuwen. Maar wat willen Wilders en zijn adjudant Madlener nou eigenlijk in het Europese parlement? Dat is duidelijk: dat parlement, en dus de EU, moeten weg, of als dat niet kan volledig geminimaliseerd worden. Er is immers nagenoeg niets goed aan deze unie van autonome Europese landen.

Het is natuurlijk allemaal theater, want ze weten ook wel dat ze samen met wat andere rechts-extremen in dat Europese parlement niet of nauwelijks invloed zullen hebben. Wat hen werkelijk drijft is een nogal ouderwets en benepen nationalisme: Nederland moet weer achter de oude grenzen teruggetrokken worden om daar haar (veelal mythische) autonomie te kunnen koesteren. Daarbij wordt even vergeten dat we als een typische deltanatie voor handel en doorvoer geheel van andere landen afhankelijk zijn. Dat is door de mondialisering van de economie alleen nog maar versterkt. Als de recessie in China toeslaat, neemt het aantal door te voeren containers in de havens van Rotterdam af.

In de met vele, vaak gruwelijke oorlogen gevulde geschiedenis van Europa hebben we ons altijd als klein en kwetsbaar land met grote inspanning overeind kunnen houden. Maar in de laatste grote Europese oorlog legden we het loodje. We werden bijna vermalen door een natie die aangestuurd door een populistische beweging onder leiding van een Führer de macht kreeg (niet greep!) en een wrede dictatuur vestigde. Na het einde van deze nachtmerrie maakte de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal een begin met een vreedzame vereniging van voorheen vijandige natiestaten. Eerst door economische, later ook door sociale en culturele samenwerking zou Europa nooit meer het strijdtoneel zijn van nationalistische haat en rancune. Er zijn steeds nationalistische oprispingen, zoals in de tragische oorlogen in het voormalige Joegoslavië.

Kritiek op Europa is natuurlijk mogelijk en vaak ook nodig. Maar de benepen nationalistische en plat populistische antipropaganda van lieden als Wilders en Madlener is weerzinwekkend. Kennelijk zijn de wonden van de Europese oorlogen nog niet echt geheeld. Het extreem-rechtse nationalisme is de etter die uit deze wonden naar buiten komt. We moeten die wonden met vereende krachten schoonmaken, te beginnen met het uitbannen van het nationalisme. De daarvoor aangewezen wegen zijn publieke debatten en een brede educatie van de bevolking. Voor het laatste zijn kennis van de Europese, vaak tragische geschiedenis en kennis van de representatieve democratie belangrijke voorwaarden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden