Opinie

Europa zit te slapen bij Russisch ’verdeel en heers’

De verslaving aan olie en gas maakt Europa te afhankelijk van de grillen van Poetin. Waar blijft het gezamenlijke front?

Rusland heeft zich onder Poetin ontwikkeld tot een autoritaire, assertieve en soms gevaarlijke buurman. Een buurman die streeft naar vergroting van zijn invloedssfeer, op een manier die haaks staat op het Europese uitgangspunt dat landen zich alleen vrijwillig aaneen kunnen sluiten. Een buurman ook, onder wiens toezicht bij de aanval op het buurland Georgië etnische zuiveringen zijn uitgevoerd.

Dit alles dwingt Europa om de onevenwichtige relatie met Moskou te herzien. De ministers van buitenlandse zaken van de EU vergaderen er vandaag over. Zij moeten zich goed realiseren dat Rusland ook na Georgië een agressieve buitenlandse politiek zal blijven voeren. Russische hoogwaardigheidsbekleders zinspelen al op ingrijpen in andere ex-Sovjetrepublieken. Moldavië en Oekraïne staan bovenaan de lijst. Maar ook de Baltische EU-lidstaten, die grote Russische minderheden hebben, zijn kwetsbaar.

De manier waarop Rusland zijn energiebonanza inzet voor rauwe machtspolitiek onderstreept nog eens dat we met ons massale gebruik van fossiele brandstoffen op een doodlopende weg zitten. Geopolitiek is een dwingende reden om zo snel mogelijk over te schakelen op hernieuwbare energiebronnen, wat trouwens ook vanwege kimaatverandering en energieschaarste dringend nodig is.

Toch twijfelt de Europese politiek nog steeds. In plaats van te investeren in de toekomst steunt Europa liever de traditionele industrieën. Tekenend is de onwil van het Europees parlement om autofabrikanten strenge CO2-normen op te leggen. Nieuwe auto’s hoeven jaarlijks maar 1 gram CO2 per kilometer minder uit te stoten, in plaats van 8 gram. Het was een knieval voor de lobby van benzineslurpers.

Europa is veel te afhankelijk van geïmporteerde olie. Zelfs al zetten we krachtig in op energiebesparing en duurzame energie, dan nog duurt het decennia voordat de verslaving aan fossiele brandstoffen is overwonnen. In de tussentijd is een eensgezinde buitenlandse energiepolitiek onontbeerlijk.

Meer dan een kwart van onze fossiele brandstoffen komt uit Rusland. Andersom is de Russische economie voor het grootste deel afhankelijk van handel met de EU. Maar terwijl Rusland de energiestaatsbedrijven inzet voor machtspolitieke doeleinden, is Europa minder slim bezig. EU-landen beconcurreren elkaar om olie- en gasdeals met Rusland te sluiten. Zo kan Rusland de Europese landen tegen elkaar uitspelen.

De aanleg van extra pijpleidingen helpt Rusland in deze strategie. Russisch gas moet straks via de Nord Stream-pijplijn door de Oostzee rechtstreeks naar Duitsland stromen, en niet meer via de huidige doorvoerlanden Wit-Rusland en Polen. Straks kan Moskou deze landen onder druk zetten zonder de economische band met Duitsland te hinderen. Dat zulke pressie niet denkbeeldig is, bleek toen Rusland eerder al eens de gaskraan naar het ’ongehoorzame’ buurland Oekraïne tijdelijk dichtschroefde.

Natuurlijk, Europa doet al van alles om minder afhankelijk te zijn van Russische energie. Er zijn projecten om meer gas te halen uit Noord-Afrika, er worden nieuwe aanvoerroutes ontwikkeld door Turkije, er is een pijplijn gepland met het gasrijke Kaspische Zeegebied (dat wordt tegengewerkt door Rusland, dat een concurrerende pijplijn aanlegt). Meerdere EU-landen ondersteunen, in ruil voor lucratieve contracten, deze Russische poging om alle touwtjes in handen te houden.

Na Georgië is het niet langer verantwoord om de ogen te sluiten voor de Russische verdeel- en heerspolitiek. Dat geldt ook voor Nederland.

De Gasunie hoopt, met steun van de regering, uit te groeien tot dé gasmakelaar van West-Europa. Daartoe heeft het bij Gazprom bedongen dat het mag participeren in Nord Stream, de pijplijn die zoveel Europese verdeeldheid zaait. Nationaal economisch voordeel heeft een politieke prijs, die uiteindelijk door alle Europeanen betaald wordt.

Bij meer Europese eensgezindheid zouden de verhoudingen anders liggen. Rusland is namelijk sterk afhankelijk van de EU voor de afzet van zijn gas. De gaspijpleidingen lopen naar West-Europa, niet naar China! Maar zonder een gezamenlijk extern energiebeleid blijft Europa zwak staan tegenover degene die zijn hand aan de gaskraan heeft. Ook als het een buurman is die van alles op zijn kerfstok heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden