Opinie

Europa, zet Israël flink onder druk, dat is in Israëls belang

Minister Kerry (l) van de VS en de Israëlische premier Netanjahoe. Beeld reuters

ALON LIEL   De Israëlische regering koerst af op de afgrond. Zij praat weer met de Palestijnen, maar zal uit zichzelf geen millimeter toegeven, waarschuwt Alon Liel.

Vandaag en morgen komen de EU-ministers van buitenlandse zaken in Litouwen bijeen. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry schuift aan. Op de agenda staat Syrië, maar ook dat andere belangrijke onderwerp: het vredespoces in het Midden-Oosten. Kerry heeft een hervatting van directe onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen bewerkstelligd. Daarvoor verdient hij lof. Die onderhandelingen begonnen eind juli. Over het verloop komt weinig naar buiten.

Een twistpunt dat in de publiciteit kwam betreft de rol van Martin Indyk, speciaal gezant van de VS. Tot dusver was Indyks rol verwaarloosbaar. De Palestijnen weten dat hij een grote vriend van Israël is. Toch willen zij dat hij een actieve rol in de onderhandelingen vervult. Israël daarentegen wijst zijn betrokkenheid af. Deze kwestie mag onbeduidend lijken, maar raakt aan de kern van het Israëlisch- Palestijnse conflict en verklaart waarom eerdere onderhandelingsrondes mislukten.

Het conflict tussen Israël en de Palestijnen kenmerkt zich door vergaande asymmetrie. Op elk niveau is Israël sterker. Het doet alles om deze asymmetrie in stand te houden. Daarom wil Israël de Amerikanen niet aan de onderhandelingstafel hebben. Dit zou mogelijk de positie van de Palestijnen versterken.

Wanneer de EU-ministers en Kerry het vredesproces bespreken, zullen ze hopelijk onderkennen dat eerdere vredespogingen in belangrijke mate mislukten omdat die op de aanname berustten dat sprake is van twee gelijke partijen. Zij zullen hopelijk onderkennen dat het vredesproces geen vrede zal brengen zolang de internationale gemeenschap alleen de rol van facilitator vervult.

Ontzetting
De les die getrokken moet worden is duidelijk: de internationale gemeenschap moet nu verantwoordelijkheid nemen voor de inhoud en uitkomst van onderhandelingen, niet alleen voor het proces.

Tot mijn ontzetting hebben opeenvolgende Israëlische regeringen aangekoerst op een afgrond. Ik zie ook dat Iran, Hezbollah en Hamas serieuze bedreigingen vormen en aangepakt moeten worden. Maar de grootste bedreiging voor Israëls Joodse en democratische karakter is het uitwissen van de Groene Lijn, de internationaal erkende grens tussen Israël en de Palestijnse gebieden zoals die vóór 1967 bestond. Wie wist de Groene Lijn uit? Paradoxaal genoeg Israël.

Ik zie mijn geliefde land afglijden, weg van de twee-statenoplossing, naar een situatie van apartheid. Laat diplomatieke gesprekken niet vertroebelen dat dit gebeurt. Terwijl onderhandelingen theoriseren over vrede, maken feiten op de grond vrede onmogelijk.

Het enige dat kan voorkomen dat de bezetting nog dieper wortel schiet, is internationale druk. Daarmee geeft de wereldgemeenschap gestalte aan inhoud en uitkomst van de onderhandelingen, conform de legitieme en redelijke voorwaarden die zij reeds lang steunt. Het is een wijdverbreid misverstand, ook in Europa, dat onderhandelingen en druk op Israël niet samengaan. Het tegenovergestelde is waar: druk is zelfs een noodzakelijke voorwaarde voor vooruitgang.

Schone handen
Een goed voorbeeld is de recente introductie van EU-richtlijnen over de financiering en subsidiëring van Israëlische bedrijven en instellingen. Die moeten waarborgen dat geen Europese (belasting)gelden ten goede komen aan nederzettingen.

Die richtlijnen zorgen ervoor dat de EU schone handen houdt, maar hun politieke betekenis mag niet onderschat worden. Terwijl de Israëlische regering de Groene Lijn uitwist, herbevestigen en bekrachtigen de richtlijnen het fundamentele principe dat een twee-statenoplossing alleen op de Groene Lijn gebaseerd kan zijn. Het is nu van groot belang dat de EU toeziet op de nieuwe richtlijnen. Zij moet niet toegeven aan Israëlische druk om ze bij of af te stellen.

Tegen de EU-ministers die in Litouwen bijeenkomen, onder wie Frans Timmermans, zeg ik: We hebben meer van deze maatregelen nodig, niet minder. Val niet terug in de modus van statements. Hou vast aan je proactieve beleid en heb de moed en visie om de politieke rol te vervullen die alleen Europa kan spelen.

Amerika is een onmisbare speler in het vredesproces. Maar alleen Europa kan de voorwaarden bevorderen voor een duurzame eindovereenkomst.

 
Het enige dat kan voorkomen dat de bezetting nog dieper wortel schiet, is internationale druk
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden