Europa verklaard voor Amerikanen

Het is een dolle boel in 'The Grand Budapest Hotel'. De gewiekste filmregisseur Wes Anderson vat een stuk Europese geschiedenis in een bont sprookje samen. Misschien iets te luchtig?

BERLIJN - Hollywood goes Europe.' Zo zou je de 'The Grand Budapest Hotel', de openingsfilm van de Berlinale dit jaar, kunnen typeren. In 100 minuten doorkruist regisseur Wes Anderson de geschiedenis van het Europa van de vorige eeuw. Kapitalisme, fascisme en communisme, smakelijk verpakt in een fleurig gebakje. Een genot om te consumeren, maar de bevrediging vervliegt snel. Was daar in Europa niet een drama aan de hand?

Nee, zegt Anderson, Europa in die tijd was een melodrama. Met goede en boze mensen, die onbekommerd naïef door de geschiedenis struinden. De goeden zijn de simpelen van geest, de gerant Monsieur Gustave en de lobbybediende van Grand Hotel Budapest. Het duo bestiert in de jaren dertig het hotel in het verzonnen kuuroord Nebelswald in het verzonnen staatje Zubrowka. Het hotel is eigendom van Madame D, die gek is op Gustave.

Madame D komt onder verdachte omstandigheden te overlijden. Er ontwikkelt zich een ingewikkeld plot rond haar erfenis, waarin een schilderij een hoofdrol speelt. Ze wil alles nalaten aan Gustave, maar daar wil haar familie een stokje voor steken. Die familie collaboreert met de nieuwe machthebbers, die in nazistisch aandoende fantasie-uniformen Zubrowka terroriseren.

Dat leidt tot doldwaze gebeurtenissen, compleet met spectaculaire ontsnappingen uit de gevangenis, achtervolgingen op ski's, complete veldslagen in het hotel, enzovoort. Een en ander opgedist in een raamvertelling. De inmiddels tot chef opgeklommen lobbybediende vertelt het verhaal aan een Britse toerist die in het hotel verblijft als dat is veranderd in een troosteloze Oostblok-locatie.

Het is een vertelling van niets die de Europese geschiedenis terugbrengt tot een onbenullig stripverhaal. Maar wel een prachtig getekend stripverhaal! Anderson zet het Midden-Europa van die jaren neer met een enorme liefde voor het kleinste detail. Wie iets van die geschiedenis weet, zit voortdurend te gniffelen om de talloze kleine vondsten en beeldgrappen waarmee Anderson de wereld van toen weet op te roepen.

Ook de stripfiguren mogen er wezen. Wat zijn ze mooi getekend! Het lijkt wel of grote acteurs er model voor hebben gestaan. Ralph Fiennes voor de persoon van de gerant, Tilda Swinton voor die van Madame D. En van de overige personages lijkt de een in de verte op Willem Dafoe, de ander op Jeff Goldblum, weer een ander op Harvey Keitel, op Jude Law, op Bill Murray en ga zo maar door.

En dan dat grappige anachronisme. De lobbybediende is een vluchteling uit een hedendaags land in burgeroorlog. Overigens prachtig gespeeld door de Guatemalteekse debutant Tony Revolori. In de film heet hij 'Zero'. De woordspelingen in de met Britse humor doorspekte dialogen kan iedereen zelf verzinnen. Heus, er valt veel te lachen in de film, maar nergens krijgt die lach het bitter-komische dat bij het uitgebeelde stuk Europese geschiedenis past.

Geesten uit het verleden
Volker Schlöndorf verfilmde Bertolt Brechts 'Baal' in 1969. De film werd één keer op tv uitgezonden en daarna door de erven Brecht voor vertoning verboden, omdat acteur Rainer Werner Fassbinder niet zou deugen. De Berlinale vertoonde nu de gerestaureerde versie. Een soort tweede wereldpremière. Daar stonden ze ineens op het podium. Hanna Schygulla, met nog steeds een uitstraling van hier tot Tokio, en Margarethe von Trotta, nu beroemd regisseur. In de film zijn ze mooie, strakke twintigers. Verblekend naast de even jonge, maar toen al heftig ogende Fassbinder. "Hij leerde ons dat de wereld mooi is, maar ook stinkt", zei Schygulla.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden