'Europa lijkt de kant van de Turkse autocraten te kiezen'

Turkije | interview | Can Dündar, hoofdredacteur van Cumhuriyet, kreeg vijf jaar cel en overleefde een aanslag. Hij blijft strijdbaar.

Turkije is op weg een eenpartijstaat te worden met president Erdogan aan het hoofd. Dat meent Can Dündar, de belaagde hoofdredacteur van Cumhuriyet, een bekende oppositionele krant.

Na onthullingen over Turkse wapenleveringen aan strijders in Syrië werd Dündar veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Tijdens het proces werd hij slachtoffer van een aanslag. Maar hij blijft onverminderd kritisch. Zo doet hij de nieuwe premier Benali Yildirim en leider van de conservatief-islamitische AK-partij af als een marionet. "Het is alsof Erdogan zichzelf tot premier heeft benoemd", zegt Dündar op de zwaarbeveiligde burelen van de krant in de Istanbulse wijk Sisli.

Yildirim gaat Erdogan helpen met het verwezenlijken van een langgekoesterde droom: de invoering van een presidentieel stelsel, waarin Erdogan grote bevoegdheden krijgt. Die wijziging is nodig, zeggen ze in de AK-partij. De strijd tegen de Koerden in het zuidoosten, de oorlog in Syrië, de vluchtelingen en de kwakkelende economie vragen om een sterke man: Erdogan.

Dündar wijst erop dat Erdogan al veel macht heeft. "De regering, de rechtspraak, de media, de universiteit, inmiddels controleert hij vrijwel alles. Zelfs de oppositiepartijen." Met die laatste opmerking verwijst hij naar het gestook in de nationalistische MHP, dat een leiderschapscrisis heeft. Erdogan wil graag dat de huidige leider aanblijft. "Turkije beweegt richting een eenmansstaat, een dictatuur in feite."

Dündar loopt op witte tennisschoenen en lacht jongensachtig. Gedurende het gesprek gebaart hij doorlopend naar een tv-scherm, waarop Erdogan een groep ondernemers toespreekt. Het symboliseert het duel op afstand dat de hoofdredacteur en de president al jaren voeren.

Corruptieschandaal

Cumhuriyet staat in de seculiere traditie van de stichter van de Turkse republiek: Mustafa Kemal Atatürk. Waar sommige liberale intellectuelen Erdogan aanvankelijk het voordeel van de twijfel gaven omdat hij de macht van het leger terugdrong, bleef Dündar wantrouwig. Later maakte hij een documentaire over een corruptieschandaal, waarbij allerlei vertrouwelingen van Erdogan betrokken waren, mogelijk zelfs zijn zoon. "Dat vergaf hij me niet", zegt Dündar nu. "Sindsdien aast hij op wraak."

Dat moment kwam begin dit jaar toen Cumhuriyet onthulde dat Turkse geheime diensten zware wapens leverden aan de Syrische oppositie. Aan Turkmeense rebellen, zei de regering. Aan jihadisten gelieerd aan Al-Qaida, meenden veel analisten. "Hij riep dat wij onze straf niet zouden ontlopen", zegt Dündar, opnieuw wijzend naar het tv-scherm.

Spoedig erna hoorden Dündar en zijn chef buitenland levenslang tegen zich eisen wegens hoogverraad. Onlangs werden ze tot vijf jaar celstraf veroordeeld. Ze tekenden direct beroep aan, maar bij het verlaten van de rechtbank werd Dündar beschoten. Een man riep 'verrader', en schoot een pistool leeg. Dat hij miste was voornamelijk te danken aan Dündars vrouw, die de man aanvloog. "De dader was iemand die uit naam van Erdogan de held wilde spelen", zegt Dündar. En die kreet, 'verrader', noemt hij tekenend voor het huidige klimaat. 'Verraders', dat zijn nu de Koerden, seculier-linkse media als Cumhuriyet en kritische academici. "Alle oppositie", zegt Dündar. "Want Erdogan duldt geen tegenspraak, daar is hij psychologisch niet op toegerust." Volgens Dündar is dat ook de reden dat hij een relatief kleine krant als Cumhuriyet (oplage 50.000) aanvalt. "Hij neemt alles persoonlijk op."

In de Duitse krant Bild deed Dündar deze week een oproep aan Merkel, die in de marge van een VN-top in Istanbul met Erdogan sprak. 'Spreek ook met ons', luidde de titel van Dündars appèl. Maar Merkel kwam niet en ook dat is tekenend volgens Dündar. "Omdat Erdogan aan de knop van de vluchtelingenstroom zit, weet hij dat Europese regeringen hem zijn gang zullen laten gaan." Volgens Dündar voelt de Turkse oppositie zich door Europa in de steek gelaten. "Er is in Turkije een strijd gaande tussen democraten en autocraten. Het lijkt erop dat men vanuit Europese hoofdsteden de kant van de autocraten kiest en dat is heel teleurstellend."

Toch geeft Dündar niet op. Hij weet zich gesteund door westerse intellectuelen en organisaties. Maar bovenal omdat hij een worsteling niet uit de weg gaat. "Ik gedij erop om in gevecht te zijn met een repressief bewind."

Erdogan en de media

Erdogan is de 'grootse mediamogul van Turkije', zegt Can Dündar van Cumhuriyet. Volgens de hoofdredacteur oefent de Turkse president via bevriende zakenlieden indirect controle uit op zo'n 60 procent van alle televisie- en radiozenders, kranten en online-publicaties. "De rest is zo bang dat ze amper een kritisch geluid durven te laten horen", zegt Dündar. In die laatste categorie noemt hij bijvoorbeeld de krant Hürriyet.

Echt kritische media zijn volgens Dündar op de vingers van één hand te tellen en opereren in de marge. Cumhuriyet behoort met een oplage van 50.000 tot een van de grootste oppositionele kranten. "Turken lezen relatief weinig kranten, ze kijken vooral televisie. En daar is de controle van Erdogan quasi-totaal."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden