Europa houdt zich opvallend stil terwijl Trump en Erdogan keihard botsen

Beeld Joris Van Gennip

De EU wil een krachtiger buitenlandbeleid voeren, maar weet zich geen raad met het conflict tussen Turkije en de Verenigde Staten.

Terwijl Trump en Erdogan hard botsen, houden Europese landen zich opvallend stil. Ze hebben in het conflict tussen de VS en Turkije andere belangen dan hun traditionele bondgenoot in Washington, maar aarzelen om daarvoor op te komen.

In gesprek met Reuters zinspeelde Trump deze week opnieuw op extra sancties tegen Turkije als Andrew Brunson niet vrijkomt. De Amerikaanse predikant zit vast in Turkije op verdenking van spionage. Trumps veiligheidsadviseur John Bolton zei gisteren dat Ankara 'een grote fout maakt' door Brunson vast te houden. Als de VS nieuwe strafmaatregelen instellen, kan de toch al zwakke Turkse lira nog verder wegzakken.

Omfloerst

De belangrijkste Europese regeringsleiders laten zich alleen sporadisch en in omfloerste termen uit over de ruzie tussen de Navo-bondgenoten in Washington en Ankara. Kanselier Angela Merkel zei deze week dat buitenlandse financiële hulp aan Turkije niet nodig is. Erdogan sprak vorige week telefonisch met zijn Franse collega Emmanuel Macron, maar over de inhoud van dat gesprek kwam weinig naar buiten.

Europa heeft duidelijk andere belangen dan de VS in de relatie met Turkije. Merkel zei vorige week dat zij het liefst een 'economisch vitaal' Turkije ziet. Daar is genoeg reden voor. Europa heeft Turkije nodig als partner bij de opvang van Syrische vluchtelingen, en heeft een substantiële economische relatie met het land. Ook probeert zowel Europa als Turkije tegen de zin van Trump de economische relatie met Iran voort te zetten. Mogelijk zou er in de toekomst zelfs Iraans aardgas via Turkije naar Europa kunnen vloeien.

De Verenigde Staten en Turkije zijn dan wel beide lid van de Navo, maar hun militaire plannen lopen sterk uiteen. Washington steunt in Syrië Koerdische strijdgroepen die volgens Ankara juist terroristen zijn. Tot ontsteltenis van de VS wil Turkije ook Russische wapens kopen.

Nu Turkije onder Amerikaanse druk staat, zoekt Ankara toenadering tot Europa. Vorige week kwamen twee Griekse militairen vrij die volgens Athene enkele maanden eerder per abuis tijdens slecht weer de grens waren overgestoken. Deze week maakte Turkije ook een einde aan het uitreisverbod voor een Turks-Duitse journaliste, die verdacht wordt van deelname aan een linkse terreurorganisatie. Erdogans schoonzoon en minister van financiën Berat Albayak zei dat Europa en Turkije veel hechter zouden moeten samenwerken om weerstand te bieden aan bijvoorbeeld het Amerikaanse protectionisme.

Oude ruzies

Voor Europese landen kleven er ook nadelen aan dat aanbod. Erdogan legt geregeld oude ruzies bij als hij weer nieuwe vijanden heeft gemaakt, maar dat betekent ook dat de hervonden vriendschap opportunistisch is. Europese landen weten dus dat zij op enig moment weer een nieuwe ronde van Turkse scheldpartijen en dreigementen kunnen verwachten.

Erdogan ging er de afgelopen jaren met gestrekt been in tegen landen als Nederland, Oostenrijk en Duitsland. Ook zijn bemoeienis met de Turkse diaspora ligt erg gevoelig. Politiek Den Haag is bijvoorbeeld weinig gelukkig met het plan om overzeese Turkse weekendscholen te financieren. Dit alles maakt uitgesproken steun voor Erdogan voor politici ook moeilijk verdedigbaar in eigen land.

Toch kan Europa juist zwakte uitstralen door de ruzie tussen Trump en Erdogan opzichtig te negeren. De EU bepleit in beleidsdocumenten een sterker gezamenlijk buitenlandbeleid. Dat zou nodig zijn omdat veel landen rondom Europa instabiel zijn, en de VS niet altijd meer samen met Europa optrekken. Volgende week wijden Europese ministers van buitenlandse zaken zelfs een besloten discussie aan dit thema.

Maar uiteindelijk ligt de lakmoesproef voor buitenlandbeleid in reacties op concrete gebeurtenissen in de wereld. Opvallend is dan ook de radiostilte van hoge EU-functionarissen. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, Raadsvoorzitter Donald Tusk en buitenlandcoördinator Federica Mogherini lieten zich de afgelopen weken niet uit over de ruzie tussen Trump en Erdogan. Zo laten zij zien dat het door de EU gewenste verenigde buitenlandbeleid nog ver weg is.

Lees ook:

Het geruzie tussen Turkije en de VS doet de lira geen goed

Het oplopende handelsconflict en een Amerikaanse predikant achter Turkse tralies doen de lira geen goed.

Om deze man draait het hoogoplopende conflict tussen Turkije en de VS

Hij leefde een klein leven. De 50-jarige dominee Andrew Brunson, 50 jaar, preekte twintig jaar lang iedere zondag voor een groep van ongeveer 25 mensen in het Turkse kuststadje Izmir, waar hij al 23 jaar met zijn vrouw Norine en hun drie kinderen woont. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden