Europa houdt adem in voor uitspraak Duits hof

Het Duits Grondwettelijk Hof Beeld epa
Het Duits Grondwettelijk HofBeeld epa

Iedereen die iets voorstelt in de Europese Unie kijkt vandaag naar Karlsruhe. Want daar doet het Duits Grondwettelijk Hof een cruciale uitspraak, die de aanpak van de eurocrisis kan maken of breken. Duitse degelijkheid en Europese creativiteit staan tegenover elkaar.

Gijs Moes

Niet alleen in Brussel is de spanning over de uitspraak van het hof groot. Ook in Straatsburg, waar het Europees Parlement deze week vergadert, is de zaak het gesprek van de dag. "Iedereen houdt zijn adem in", zegt europarlementariër Sophie in 't Veld (D66). "Dit is echt spannend, en voor de toekomst van Europa belangrijker dan de Nederlandse verkiezingen."

De acht rechters van het Duitse Grondwettelijk Hof bepalen of het nieuwe, permanente noodfonds voor de euro ESM in overeenstemming is met de Duitse grondwet. Na de Tweede Wereldoorlog is vastgelegd dat alle nieuwe verdragen getoetst kunnen worden aan de basisrechten, om de democratie te beschermen.

Mensenrechten zijn het belangrijkst, maar ook het nationale recht om een eigen begroting op te stellen telt mee.

De tegenstanders van het ESM menen dat Duitsland dit begrotingsrecht uit handen geeft met het nieuwe noodfonds. Want alle eurolanden verplichten zich straks miljarden te storten in het fonds en nog veel meer miljarden aan 'oproepbaar kapitaal' achter de hand te houden. Voor Nederland gaat het om circa 4,6 miljard aan stortingen, in termijnen, en 35,5 miljard aan oproepbaar kapitaal.

Kleinere landen geven inderdaad een beetje soevereiniteit op: in noodgevallen kan immers een ruime meerderheid van de eurolanden beslissen om snel hulp te geven. Nederland alleen kan dat niet tegenhouden. Duitsland wel, net als Frankrijk en Italië. In normale gevallen hebben alle landen een veto over steunmaatregelen.

Het vonnis van het hof in Karlsruhe is het enige obstakel voor het ESM, dat al op 1 juli had moeten beginnen. De meeste waarnemers verwachten dat het hof zal instemmen, maar wel met extra garanties voor de Duitse Bondsdag, die nooit buitenspel mag komen staan. Als het hof instemt is er een degelijk noodfonds met 500 miljard euro, in plaats van het tijdelijke fonds EFSF dat al half leeg is.

Naast deze grote stap voor de eurozone, doet de Europese Commissie vandaag een voorstel dat het uitbreken van een nieuwe financiële crisis moet voorkomen: gezamenlijk toezicht op de banken, onder leiding van de Europese Centrale Bank. Zo moet voorkomen worden dat banken risico's aangaan die ook in andere lidstaten gevolgen kunnen hebben.

Ook het Europese bankentoezicht stuit vooral in Duitsland op weerstand. De vele kleine Landesbanken, die vaak een belangrijke rol spelen in de lokale economie, moeten volgens Berlijn buiten het Europese toezicht blijven.

Maar de ervaringen in deze crisis hebben volgens eurocommissaris Barnier (interne markt) juist geleerd dat een ongeluk ook in een kleine bank kan zitten. Daarom moet volgens de commissie de ECB verantwoordelijk worden voor alle zesduizend banken in Europa. De EU-regeringsleiders moeten deze kwestie uiterlijk op een top in december beslissen, de commissie wil al in januari beginnen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden