Europa, China, VS, de onheilsprofeten zien het somber in

Een klant van de Amerikaanse Target Store vertrekt met twee televisies. Ook afgelopen jaar bleven Amerikanen op krediet kopen.Beeld AP

In het vorige decennium wilde bijna niemand hen horen; de doemdenkers die economische rampspoed aankondigden. Vier van hen kondigen de komende jaren nieuwe catastrofes aan. Krijgen de onheilsprofeten van toen opnieuw gelijk?

Roubini: de Chinese bankencrisis
Zijn bijnaam Dr. Doom kreeg Nouriel Roubini toen hij in de eerste jaren van deze eeuw waarschuwde voor de lucht in de Amerikaanse huizenmarkt. Gevraagd naar de vooruitzichten voor 2012 ziet de hoogleraar economie aan de New York University een recessie in Europa, een politieke impasse in Washington en een onhoudbaar groeimodel in China, zo zei hij eerder dit jaar tijdens de Bloomberg Tradebook conferentie in New York. Europa valt volgens Roubini in de 'paradox van spaarzaamheid'. "... te veel en te snel besparen leidt tot een nieuwe recessie en maakt de schuldpositie nog onhoudbaarder." Ondanks het risico van een verdere desintegratie van de eurozone moeten landen als Griekenland afscheid nemen van de euro, adviseert Roubini.

Meer nog dan de Europese crisis vreest de econoom de gevolgen van een Chinese bankencrisis; eentje die vergelijkbaar is met de Amerikaanse in 2008. Net als de Amerikaanse banken destijds hebben de Chinezen zwaar geïnvesteerd in twijfelachtige projecten. De zeepbellen zullen dit jaar stand houden, maar in 2013 of 2014 uit elkaar spatten, verwacht Roubini. De Chinese overheidschulden stijgen snel, voornamelijk door gesubsidieerde leningen aan provinciale overheden. Banken kunnen daardoor in ernstige problemen raken.

Wolff: hogere lonen in plaats van meer leningen
Net als Roubini waarschuwde ook de econoom Richard Wolff vóór 2008 al voor de zeepbel op de huizenmarkt. De hoogleraar aan de University of Massachusetts bekijkt de crisis vanuit een Marxistisch perspectief. Door de scheefgroei tussen lonen en geleverde arbeid zijn werknemers gedwongen geld te lenen bij een kleine groep rijken om hun welvaartsniveau te behouden. Hogere lonen moeten in Wolffs visie een einde maken aan het leven op krediet. Redden van banken, bevriezen van lonen en strenge bezuinigingen, dat zijn volgens Wolff verkeerde kapitalistische reflexen. Hij ziet meer in hogere belastingen voor de rijken en ondernemingen.

Gebeurt dit niet, dan zullen overheden en burgers zich in de schulden blijven steken. In de VS kan dat binnen een paar jaar tot Griekse toestanden leiden, vreest Wolff. "Onze schuld stijgt vijf maal zo snel als het Bruto Nationaal Product", verklaarde hij eind vorig jaar voor het Duitse Kontext TT. "Het is een kwestie van twee of drie jaar voordat we op het punt komen waar Griekenland was toen daar de crisis uitbrak. Maar mensen willen het niet zien, niet accepteren - omdat ze niet willen zien hoe serieus de crisis is, niet in de VS. En hier in Europa, omdat jullie zo druk zijn met de Europese problemen, zien jullie niet dat er een grote olifant aan komt rennen en vroeger of later zul je iets aan die olifant moeten doen."

Schiff: Amerikaanse schuld en monetair wanbeleid
Net als Roubini en Wolff waarschuwde ook de Amerikaanse investeerder Peter Schiff al vroegtijdig voor de ongezonde Amerikaanse hypothekenmarkt. Opnieuw voorziet hij donkere tijden voor de Amerikaanse economie die hij vergelijkt met een drugsverslaafde. Stimuleringspakketten moeten de binnenlandse consumptie bevorderen, maar dat gebeurt met geleend geld. Dat zorgt voor nog meer lucht in de markt waardoor de zeepbel alleen maar harder zal knappen.

Amerika gaat volgens Schiff een dure rekening betalen voor al die leningen. De rente zal stijgen, de dollar zal niet langer 's werelds reservemunt zijn en net als de welvaart van de gemiddelde Amerikaan in een vrije val terecht komen. "Als je denkt dat Europa door een zware tijd gaat, dat is nog niets", zei hij eind januari op omroep RT America. "Europa is het opwarmertje. Amerika is de hoofdact. De echte schulden- en monetaire crisis, dat zijn wij."

Soros: nationalisme en xenofobie
Roubini, Wolff en Schiff mogen somber zijn, er is iemand die hen daarin weet af te troeven; de gefortuneerde investeerder George Soros. Hij verwacht niet dat Griekenland dit jaar aan haar verplichtingen kan blijven voldoen. Ook van het Duits-Franse duo Merkozy heeft hij geen hoge verwachtingen. Mocht het ooit tot een ongecontroleerd einde van de euro komen, dan zullen Europa's donkerste tijden herleven, voorspelt hij. De oude politieke conflicten die Europa zo lang teisterden, zullen opnieuw de kop steken. Soros doelt daarbij op extreem nationalisme, xenofobie en uitsluiten van bevolkingsgroepen. Een lichtpuntje: Soros denkt dat de euro het overleeft, zij het maar net.

Een andere geruststelling is dat de vier onheilsprofeten zich niet onfeilbaar hebben getoond. Weliswaar waarschuwden zij in het vorige decennium voor zwaar weer, maar uit welke hoek de storm zou komen, dat wisten zij niet. Ook nu schetsen de economen verschillende, en soms elkaar tegensprekende scenario's.

Mede-oprichter van het Amerikaanse Planet Money heeft daar wel een verklaring voor. "Economie is zo complex dat elke voorspeller met een vereenvoudigd model moet werken dat niet geschikt is voor de werkelijkheid", zegt hij in The New York Times. "Sommige modellen leggen bepaalde periodes beter uit dan anderen, maar geen enkel model verklaart alles correct. Kiezen van een model is als het kiezen van een religie: je negeert de fouten in je eigen geloof en besteedt niet veel aandacht aan de goede ideeën in het geloof van iemand anders."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden