Europa '92 en de spreuk op de ECU door Ruud van Haastrecht

immer op weinig bijval kan rekenen, koesteren althans de scribenten in de kerkbladen op de drempel van het eenwordingsjaar 1992 tal van Europese goede voornemens.

In Protestants Nederland komt de hervormde synodebestuurder dr. J. Hoek aan het woord, die zich ernstige zorgen maakt over een mogelijke roomse coup in een zich verenigend Europa. "Als protestanten zijn wij geen appendix, geen wormvormig aanhangsel van Rome. We moeten een eigen geluid laten horen, vanuit de eigen traditie." Hij ziet daarvoor slechts een manier: een Europese variant van het binnenlandse Samen-op-wegproces van 'kerken die voluit in de protestantse traditie willen staan'. Komt een dergelijke samenbundeling van protestantse krachten er niet, dan zal het heldere geluid van Sola Scriptura, Sola Gratia en Sola Fide overstemd worden en weggedrongen, vreest hij.

Ds. H. Buning ziet in het hervormd ambtsdragersblad Woord en dienst eveneens een moeilijke tijd in het verschiet voor de protestantse minderheid in Europa. Maar voor een protestantse machtsvorming tegen Rome voelt hij niet, noch voor een 'centralistische theologie' als die vanuit het Vaticaan. Protestanten zijn nu eenmaal nationaal georienteerd, zegt hij praktisch. En veel Westeuropese lokale kerkelijke gemeenten hebben in de loop der jaren in hun contacten met een zustergemeente aan gene zijde van het inmiddels geslechte IJzeren Gordijn nu juist geleerd dat de kracht van de kerk schuilt in haar machtloosheid.

Buning vindt dat protestanten beter hun energie kunnen steken in de ontwikkeling van een Euro-theologie, die rust op de pijlers van schuldbelijdenis (voor de slechte behandeling van minderheden in de loop der eeuwen), crisis (in het Godsgeloof), verbond (tegen het nationalisme), en zorg voor de schepping. Dat laatste omvat niet alleen 'de modieuze ecologie van het groene gelijk', maar bekritiseert daarnaast de heiligheid van de consumptie-economie en de opkomende natuurmystiek 'die de ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen laat voortbestaan'.

Ds. L. H. Kwast ziet in het confessioneel gereformeerd maandblad Credo, dat een themanummer aan de Europese eenwording heeft gewijd, de nationale nestgeur van protestanten als grote hindernis voor een Europees Samen-op-wegproces. Kijk maar naar Joegoslavie, zegt hij, waar de katholieke bisschoppen partij trekken voor Slovenie en Kroate en de orthodoxe patriarch in Belgrado de zijde van Servie heeft gekozen.

De les die hij uit de spanningen in dat land, maar ook in Noord-Ierland en Belgie trekt, is dat de Europese kerken de taak hebben een 'gemeenschappelijke geestelijke infrastructuur' op te bouwen, ten einde een herhaling van dergelijke tragedies op Euro-schaal te voorkomen. Want de huidige kennis van bij voorbeeld de Nederlandse Europeanen over hun landgeno- ten houdt niet over. Die "strekt niet verder dan de bekendheid met een heerlijk eethuisje in de Rue Xavier-Privas in het Parijse Quartier Latin, de indrukwekkendheid van de Grossglockner in Oostenrijk en het gauwdievenwezen langs de Spaanse wegen. Dat Europa een geestelijk veelstromenland is en uit honderden culturen en tradities bestaat - plus alle daaruit voortvloeiende levensopvattingen - gaat in de eeuw van Neckermann, Chanel en Pepsi Cola aan het gros van de mensen voorbij. Het zal hun een zorg zijn. Als ze er in inkomen maar niet op achteruitgaan."

De christelijke gereformeerde hoogleraar dr. W. H. van 't Spijker schrijft in De Wekker dat het hem een lief ding waard was geweest wanneer in december op de Europese top in Maastricht het dubbeltje de andere kant was opgevallen en Europa een punt had gezet achter zijn streven economisch en politiek een te worden. Te meer daar nu de beeltenis van koningin Beatrix maar vooral ook de spreuk 'God met ons' op de gulden (die blijkbaar op christelijke gereformeerde guldens voorkomt; op de andere staat 'God zij met ons') vervangen gaat worden door een of ander vaag pan-Europees symbool en dito tekst.

Van 't Spijker geeft het grif toe, het omgaan met de vertrouwde gulden stemt ook lang niet altijd overeen met het hooggestemde uitgangspunt. Maar 'God met ons' was en is wel een stilzwijgende "herinnering aan de roeping om het geld te gebruiken, zo dat de naam van de Here er niet door wordt gelasterd maar veeleer geprezen en verheerlijkt, om het met de catechismus te zeggen. Nu de gulden op zijn kant gaat, raken we dit besef spoedig kwijt" . Niet slechts het gulden-sentiment stempelt overigens zijn antiEuropese gezindheid, maar ook de weigerachtigheid van Europa om met gulden of ECU de Derde Wereld en Oost-Europa te hulp te schieten. "Ieder die 'Europees denkt', vrage zich af: ken ik Immanuel?" , houdt hij zijn lezers voor.

Als Europees coordinator voor vrede en gerechtigheid is franciscaan Kees van Vliet wel gedwongen om Europees te denken. De Europese eenwording maakt de franciscaanse spiritualiteit actueler dan ooit, betoogt hij in het Franciscaans maandblad. Zoals Franciscus en Clara uit de wereld van de rijken wegtrokken om de zijde van de armen te kiezen, zo ook dienen nu christenen afstand te nemen van de TGVmentaliteit en de Toren van Babel van de groei-economie.

Hij denkt daarbij niet alleen aan het stemmen op een politieke partij die voor de armen opkomt, maar ook aan een goede selectie uit de informatie-overkill (wie weet kan deze rubriek daartoe dienen) of wekelijks een dag geen kennis te nemen van radio, tv of krant en die tijd te gebruiken voor gebed voor de armen. Want, "hoe groter de stoet van mensen is die samen op weg gaan om, in eerbied voor de schepping, gerechtigheid en vrede te bevorderen, des te indringender wordt de groei-economie een halt toegeroepen om plaats te maken voor een dienstbare economie."

Protestants Nederland, 0838050230; Credo, Documentatiecentrum CGB, 0341753641; Franciscaans maandblad, 030319321; Woord en dienst, Uitgeverij Boekencentrum bv, 079615481; De Wekker, 0838529176.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden