Eurogroep zegt Griekenland de wacht aan

Beeld afp

Op een even dramatische als historische zaterdagmiddag in Brussel hebben achttien landen van de eurozone een opstandig Griekenland de wacht aangezegd. Van een 'Grexit' is zeker nog geen sprake, maar het fysieke vertrek van de Griekse minister Varoufakis uit het eurogroep-overleg vormde de climax van enkele koortsachtige weken.

Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem zette vervolgens tijdens een korte persconferentie uiteen dat de Griekse delegatie de avond ervoor eenzijdig het lopende overleg met de geldschieters in Brussel had verlaten, toen bekend werd dat premier Tsipras in Athene een referendum ging aankondigen. Daarmee was voor Dijsselbloem en zijn euro-ambtgenoten de kous af. Het leningenprogramma van EU en IMF, dat al twee keer is verlengd, loopt dinsdagavond om middernacht onherroepelijk af.

Na dit besluit nam de middag een onverwachte wending nadat (volgens Dijsselbloem) Varoufakis zelf had besloten de eurogroep-bijeenkomst te verlaten. De achttien overgebleven ministers van financiën gingen na een pauze in informeel verband - want een 'eurogroep' mocht je dit niet meer noemen - verder praten over hoe het nu verder moet, ofwel Plan B. "De autoriteiten van de eurozone staan klaar om al het nodige te doen om de financiële stabiliteit van de eurozone te garanderen", zo luidt de laatste zin van de persverklaring, 'ondersteund door alle leden van de eurogroep behalve het Griekse lid', aldus een voetnoot.

Het overleg tussen de eurolanden gaat verder zonder de Griekse minister Varoufakis. Beeld afp

De deur staat open voor Griekenland
Die tweede sessie was rond 8 uur vanavond afgelopen. Dijsselbloem ging niet in op de details van dat 'Plan B'-overleg. Hij onderstreepte wel dat het overleg met Griekenland op elk gewenst moment kan worden hervat. "De deur staat open", aldus de eurogroepvoorzitter.

Hij voegde daaraan toe dat alle betrokken instituties klaar staan om Griekenland na het aflopen van het leningenprogramma te ondersteunen bij het stabiliseren van zijn financiële systeem. "Het proces is niet beëindigd en zal waarschijnlijk ook nooit eindigen." Een aantal ministers, met name de Franse Michel Sapin, weersprak met kracht dat een Grexit aanstaande is. "De achttien landen hebben duidelijk gezegd dat Griekenland in de eurozone zit en daar ook moet blijven."

Referendum staat ook in Athene ter discussie
De hoop op een goede afloop van het taaie overleg tussen de instituties en Athene was toch al niet zo groot de afgelopen dagen. Een harde botsing werd onafwendbaar toen de Griekse premier Tsipras vrijdagavond had laten weten dat zijn regering het laatste voorstel van de geldschieters verwerpt, maar dat hij het definitieve oordeel overlaat aan het volk. Op 5 juli, volgende week zondag, zou dat referendum een feit moeten zijn.

Tsipras vroeg de 'instituties' die al maandenlang met Griekenland overleggen om een korte verlenging van het leningenprogramma. Dat uitstel zou het referendum mogelijk moeten maken. Dit verzoek werd unaniem neergesabeld door de achttien overige ministers. Ook in Athene zelf staat het referendum nu zwaar ter discussie.

Vertrouwen weg bij eurolanden
Zelfs als de Griekse bevolking in het beoogde referendum volgende week in meerderheid 'ja' zou zeggen tegen de laatste voorstellen van de geldschieters - een resultaat dat de Griekse regering zegt te respecteren - zelfs dan ontbreekt bij de andere eurolanden elk vertrouwen dat deze regering dat hervormingspakket op een geloofwaardige manier zal uitvoeren. Dijsselbloem zei daarover: "Mijn ervaring is dat dit soort programma's alleen kans van slagen heeft als er 'eigenaarschap' is, als regeringen geloven dat wat ze doen misschien hardvochtig is op de korte termijn, maar resultaten oplevert op de lange termijn."

Vooral de keiharde tv-toespraak van premier Tsipras gisteravond heeft alle vertrouwen daarin weggeslagen bij de partnerlanden. "Ik roep jullie op om te beslissen, met de soevereiniteit en waardigheid die de Griekse geschiedenis vereist, of we dit buitenissige ultimatum moeten accepteren, dat oproept tot strenge en vernederende bezuinigingen zonder einde, en zonder vooruitzicht of we ooit weer op eigen benen kunnen staan, zowel sociaal als financieel", zei Tsipras.

Minister Varoufakis haalde vanmiddag hard uit naar zijn ambtgenoten voordat hij het gebouw verliet. "De weigering om ons verzoek tot verlenging te honoreren, om zo de Griekse bevolking de kans te geven zich uit te spreken, zal zeker de geloofwaardigheid van de eurogroep als democratische unie schade toebrengen. Ik ben bang dat die schade permanent is."

Plan B is plan A geworden
Al aan het begin van de middag was duidelijk dat de ministers het helemaal gehad hebben met het Griekse gedraal en dat het, luttele dagen voor de afloop van het steunprogramma, tijd was om over noodscenario's te spreken. "Plan B is Plan A geworden", zei zowel de Spaanse minister De Guindos als zijn Finse ambtgenoot Stubb. De pijnlijkste opmerking kwam van de Slowaakse minister Kazimir. Op de vraag wat hij van Varoufakis verwachtte, antwoordde hij: "Hetzelfde. Een lezing."

Nu de eurogroep inderdaad het einde van het leningenprogramma als onafwendbaar beschouwt, ligt er formeel ook geen voorstel van de instituties meer op tafel. Dat brengt Tsipras in een lastig parket. Het referendum wordt daarmee van de beoogde vraag beroofd (zegt u ja of nee tegen het voorstel van de drie instituties).

Voorafgaand aan het overleg van vanmiddag gaven minister Dijsselbloem en minister Varoufakis elkaar nog vriendelijk een hand. Beeld ap

Schuldeisers
Griekenland staan chaotische dagen te wachten. De beëindiging van het (tot twee keer toe verlengde) leningenprogramma van EU en IMF betekent dat Griekenland voor het eerst sinds 2010 financieel volledig op zichzelf is aangewezen, en dat op een moment dat de gezondheidstoestand van de Griekse overheidsfinanciën zich op een dieptepunt bevindt.

Dinsdag verwacht het IMF een aflossing van ruim 1,5 miljard euro van Athene. Die rekening wordt zo goed als zeker niet voldaan, zodat Griekenland het eerste euroland in de geschiedenis wordt dat in gebreke blijft bij internationale schuldeisers, een zogeheten 'default'.

In juli en augustus staan nog veel grotere betalingsverplichtingen op de rol, dan aan de Europese Centrale Bank. In de tussentijd moeten ook de ambtenaren en de gepensioneerden hun maandelijkse geld krijgen. In het tweede leningenprogramma staat nog 7,2 miljard euro klaar voor de Grieken, alsmede een bedrag van 10,9 miljard dat was gereserveerd voor herkapitalisatie van Griekse banken. Al dat geld verdwijnt definitief uit Grieks zicht als het programma dinsdagavond abrupt afloopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden