Eurlings negeert democratische spelregels

Minister Eurlings gaat pas echt in de fout als hij de Tweede Kamer beschouwt als een forum ’als vele anderen’. Zo werkt het niet.

Je kunt een land op tal van manieren inrichten en besturen. Elk land heeft zo zijn eigen democratische instituties, spelregels en gedragspatronen. Als het spel volgens de regels gespeeld wordt, biedt dat een boeiende, prachtige en belangwekkende aanblik.

Maar ja, spelregels worden overtreden, soms ernstig. Zo nu en dan is de overtreding zelfs zo grof dat een directe rode kaart op zijn plaats is. De kaart die minister Eurlings heeft verdiend ten aanzien van het rekeningrijden, is zelfs diep- en dieprood. Eurlings heeft minachting getoond voor het hart van de Nederlandse vertegenwoordigende democratie, de volksvertegenwoordiging in de vorm van de Tweede Kamer. Een buitengewoon kwalijke zaak.

Eurlings is op zoek naar een oplossing van een zo goed als onoplosbaar probleem: de verkeersdrukte en de files. Bewindslieden voor hem kwamen er niet uit. Hij is dan ook niet te benijden. Eurlings leek in elk geval te komen met een poging tot oplossing, het rekeningrijden. Dapper!

Zoals alle eerdere oplossingen kent het rekeningrijden voor- en nadelen, en dus voor- en tegenstanders. Tot zover is er niks nieuws onder de zon. Politiek gaat nu eenmaal over verschillen van belang en inzicht.

En nog is er niets aan de hand, als de minister op zoek gaat naar draagvlak. Hij wilde niet, zoals Kok met zijn kwartje, de rest van zijn leven herinnerd worden aan ’het kastje van Camiel’. Geef hem eens ongelijk.

Met zijn lonken naar de ANWB is Eurlings echter langzaam maar zeker in de democratische gevarenzone terechtgekomen. Als deze immens grote club zijn beleid niet steunt, zou het afblazen van de plannen misschien alsnog het beste zijn.

Dat Eurlings een enkele belangenorganisatie feitelijk laat beslissen over een kernonderdeel van zijn beleid, is vanuit democratische optiek dubieus. De soldatenvakbond gaat niet over voortzetten van de missie in Uruzgan, de boerenbonden gaan niet over het ruimen van hun vee.

Eurlings gaat echter pas echt in de fout als hij tegelijkertijd de Tweede Kamer beschouwt als een forum ’als vele anderen’. Als hij de unieke status en positie van de Kamer negeert of ontkent, dan begaat hij iets wat veel op een politieke doodzonde lijkt.

Voor het democratische bestel is de Tweede Kamer bij uitstek de plek waar het volk vertegenwoordigd is. Dat is de afspraak die we stilzwijgend met elkaar hebben. Dat minister Eurlings geen minister van die Kamer is, is correct –als lid van het kabinet heeft hij een andere institutionele positie en rol. Maar als hij zich in zijn hoedanigheid als minister met het volk wenst te verstaan, dan zeggen de geldende regels dat hij zich primair wendt tot de Tweede Kamer.

In de Kamer spreekt, oordeelt het volk, middels de volksvertegenwoordiging. Zeker, dat is in zekere zin een fictie, maar wel een volstrekt noodzakelijke fictie, die grondwettelijk is vastgelegd. Artikel 50 van de Nederlandse Grondwet zegt letterlijk: ’de Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk’. Met uiteraard de hoofdrol en het primaat voor de direct verkozen Tweede Kamer.

Dat Eurlings vervolgens in het Kamerdebat toegaf dat de Kamer het uiteindelijk voor het zeggen heeft, lijkt net iets te veel op het vriendelijk een handje geven van een eerst keihard onderuit geschopte tegenspeler. Niet zo geloofwaardig.

De overtreding –’Ach, het oordeel van die Kamer is ook maar een mening’– van de kernafspraak van ons democratische bestel is verontrustend. Wellicht nog verontrustender is dat het team-Balkenende zich er vaker schuldig aan maakt. De commissie-Davids kreeg voorrang boven een parlementair onderzoek. En eerder ging het kabinet op ’honderd dagen toer’, pal volgend op Kamerverkiezingen waarin het volk geacht wordt zijn mening en voorkeur kenbaar te hebben gemaakt. Ook dat gaf de gekozen volksvertegenwoordiging maandenlang het nakijken.

Het kabinet heeft, zo lijkt het, niet zo heel veel op met de spelregels en stilzwijgende afspraken van de vertegenwoordigende democratie. Met het passeren van de gekozen volksvertegenwoordiging en het op nogal populistische wijze voorrang geven aan de directe stem van het ’gewone volk’, lijkt het kabinet zich bij herhaling schuldig te maken aan forse democratische spelverruwing. Dat is geen fraai gezicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden