EU zet wankele stap voorwaarts in hervorming emissierechten

Kolencentrale op de MaasvlakteBeeld anp

Er zijn grote meningsverschillen tussen EU-lidstaten over verbetering van een falend systeem dat CO2-uitstoot moet ontmoedigen.

Het is de grootste test voor het Europese klimaatbeleid sinds het akkoord van Parijs uit 2015: de herziening van het hopeloos falende handelssysteem in CO2-emissierechten. Of de Europese Unie slaagt voor die test, is nog verre van zeker. Vandaag bereikten de EU-milieuministers na een chaotische vergadering overeenstemming over een gemeenschappelijk standpunt, al viel dat 'gemeenschappelijk' tegen: negen van de 28 lidstaten, vooral aan de oostkant van de EU, kunnen zich er niet in vinden.

Staatssecretaris Sharon Dijksma was een van de bewindspersonen die hun irritaties tijdens de vergadering soms niet konden verbergen, maar ondanks alle misbaar stemde zij uiteindelijk toch in met het compromisvoorstel. Dat dient nu als basis voor onderhandelingen met het Europees Parlement, dat twee weken geleden zijn standpunt heeft bepaald.

"Deze zaak sleept nu al twee jaar aan", verzuchtte de zwaar op de proef gestelde voorzitter, de Maltese minister José Herrera. "Iedereen zegt dat er haast bij is. Laten we nou eens de daad bij het woord voegen."

Een prijskaartje aan CO2

Het emissiehandelssysteem (ETS volgens de gangbare Engelse afkorting) is in 2005 ingevoerd om de industriële uitstoot van broeikasgassen te ontmoedigen. Dat gebeurde door er een prijskaartje aan te hangen. CO2-uitstotende bedrijven moesten rechten kopen. Produceerden ze schoon, dan konden ze een deel van die rechten verkopen. Vuilere bedrijven moesten juist bijkopen.

Het systeem functioneert al jaren niet omdat de prijzen voor de emissierechten naar de bodem zijn gezakt. Dat komt deels door de economische crisis (waardoor de CO2-uitstoot in de EU sneller daalde dan geraamd), deels doordat sommige bedrijven de emissierechten cadeau kregen. Dat gebeurde uit vrees voor zogeheten koolstoflekkage: het fenomeen dat vervuilende productie wordt verplaatst naar plekken buiten de EU waar bedrijven geen emissierechten hoeven te kopen. Daar schiet het mondiale klimaat niets mee op.

Minder emissierechten

Al jarenlang wordt gepraat over nieuwe afspraken voor de volgende fase van het ETS, die in 2021 begint. De prijzen moeten op een of andere manier worden opgekrikt, om de oorspronkelijke bedoeling van het systeem (ontmoedigen van uitstoot) in ere te herstellen.

Volgens een oude economische wet bereik je dat door schaarste te creëren: het aantal te verhandelen rechten moet omlaag. Dat gaat vanaf 2021 geleidelijk gebeuren, in zowel het parlements- als het vandaag beklonken lidstatenvoorstel. Elk jaar daalt het aantal emissierechten met 2,2 procent (nu is dat nog 1,74 procent).

Dijksma hield nog een warm pleidooi voor 2,4 procent, volgens experts het minimum om in 2050 in de buurt te komen van wat het klimaatakkoord van Parijs vereist. Maar daar kreeg ze de handen niet voor op elkaar.

Uiteindelijk ging ze toch overstag vanwege een ultieme aanpassing in het compromisvoorstel. Dat is een (vanaf 2024) grotere, jaarlijkse vernietiging van niet-gebruikte rechten die binnen het ETS op een soort zijspoor worden gerangeerd. Dat is ook een manier om de overtollige lucht uit het systeem te halen.

Extra verdienen aan nutteloze rechten

Eén omstreden onderdeel blijft in alle voorstellen ongewijzigd: de gratis verstrekking van emissierechten aan sectoren die die volgens critici helemaal niet nodig hebben, sterker nog: die een extra zakcentje verdienen met de verkoop van die in de schoot geworpen rechten. Vooral het begrip 'cementlobby' viel de afgelopen weken vaak in Brussel. De Europese cementindustrie loopt vanwege de aard van haar product nauwelijks het risico van koolstoflekkage naar buiten de EU, maar heeft toch gratis rechten gekregen. Daaraan heeft de sector de afgelopen jaren vijf miljard euro verdiend. Aan die constructie verandert niets.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden