EU wil voorkomen dat verkiezingen worden gemanipuleerd door massaal verspreide leugens en mythes

Buzzfeed filmmaker Jordan Peele (rechts op het scherm) manipuleerde een video op zo'n manier dat het leek alsof Barack Obama allerlei lelijke dingen zei over Donald Trump. Beeld AFP

Brussel wil dat internetbedrijven meer doen om te voorkomen dat de Europese verkiezingen worden gemanipuleerd.

Facebook, Google, Twitter en Mozilla moeten hun offensief tegen nepnieuws en andere desinformatie snel opvoeren, anders zullen ook de Europese verkiezingen een makkelijke prooi worden voor de verspreiders ervan. Die noodkreet slaakte de Europese Commissie dinsdag. Die kan deze internetreuzen nergens toe dwingen, maar is toch bijzonder slecht te spreken over de stappen die ze tot nu toe hebben gezet. “Je kunt geen brand bestrijden met waterpistooltjes”, zei de Britse Eurocommissaris Julian King (veiligheidsunie).

Brussel haalt alles uit de kast om te voorkomen dat de komende verkiezingscampagne wordt gemanipuleerd met massaal verspreide leugens en mythes over de EU, zoals dat de afgelopen jaren met andere stembusgangen is gebeurd. Het brexitreferendum van 2016 is daarvan een voorbeeld.

De Europese Commissie meldt weliswaar dat er ‘enige vooruitgang’ is geboekt, vooral met het ontmantelen van nepaccounts en zogeheten ‘bots’ op Facebook en Twitter. Zulke bots verspreiden en recyclen massaal nepberichten of -video’s op sociale media.

Gedragscode

Eind vorig jaar sloten de vier grote internetbedrijven zich vrijwillig aan bij een Europese gedragscode in de aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement (23 tot 26 mei). Ze beloven daarin nepnieuws aan te pakken en bij politieke campagneboodschappen duidelijk te vermelden wie ervoor heeft betaald. “Ik verwacht van de bedrijven dat ze hun retoriek en toezeggingen volledig nakomen”, aldus Eurocommissaris Věra Jourová (justitie).

Vandaag verscheen het eerste voortgangsrapport van de commissie, dat vanaf nu maandelijks moet verschijnen. King is niet tevreden met de door internetbedrijven aangeleverde informatie. “De rapportages zijn gefragmenteerd, ondoorzichtig en zelf-geselecteerd.”

Weliswaar schonen Facebook en Twitter hun netwerken periodiek van grote aantallen nepaccounts, maar nog steeds zou 3 tot 4 procent van alle Facebook-profielen nep zijn. “Dat zijn 80 tot 90 miljoen accounts”, aldus King. “Je zou mogen verwachten dat Facebook die ook verwijdert.”

Soms hebben de bedrijven wel maatregelen genomen om hun gebruikers te attenderen op andere nieuwsbronnen en het bestaan van zoiets als een pluriforme pers, maar zijn die instrumenten niet in alle EU-lidstaten beschikbaar. Zoals bijvoorbeeld de ‘context-knop’ van Facebook en de ‘Top News’-link van Google.

Deepfake, wat is dat?

Het is een relatief nieuw fenomeen, en zou kunnen uitgroeien tot een groot gevaar voor een betrouwbare informatievoorziening: de zogeheten ‘deep fake’. Dat zijn gemanipuleerde video’s van al dan niet bekende personen, waarin ze iets doen of zeggen dat ze niet hebben gedaan of gezegd. Een bekend, nog onschuldig voorbeeld van vorig jaar was een nepvideo van oud-president Barack Obama die lelijke dingen zei over zijn opvolger Donald Trump. Dat filmpje was bij wijze van grap gemaakt met de stem van acteur Jordan Peele.

Minder onschuldig wordt deze techniek bij onder meer wraakporno of nepnieuws. Brussel houdt (wat dat laatste betreft) daarom zijn hart vast voor de Europese verkiezingen. De technieken van de deep fake’s worden steeds geavanceerder, zodat kijkers makkelijker op het verkeerde been kunnen worden gezet. Bijbehorend risico is dat iedereen permanent gaat twijfelen aan wat hij of zij ziet.

Lees ook:

Wat is het recept voor nepnieuws?

Historicus Han van der Horst bestudeerde de wortels van nepnieuws en ontdekte patronen in de bereidingswijze van dit soort desinformatie. Wie het zelf wil maken, geeft hij de belangrijkste ingrediënten. 

Denk even na voor je iets retweet

Nepberichten overspoelen de sociale media. De techniek is niet het probleem, het is de mens zelf met zijn zwak voor nieuwtjes. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden