EU wil meer zijn dan boodschapper van VS

BRUSSEL - Een hoge Europese delegatie vertrekt vandaag naar het Midden-Oosten en enkele islamitische landen, waaronder Iran. De EU zoekt steun voor het wereldomvattende verbond tegen het terrorisme. Europa wil meer zijn dan een bondgenoot en boodschapper van de VS. Maar de EU wil vooral een oorlog tussen beschavingen voorkomen.

De Europese top vrijdagavond in Brussel heeft een actieplan opgeleverd tegen het terrorisme. De juridische instrumenten die Europa wil gaan toepassen, in het licht van de aanslagen in de VS, moeten nog dit jaar van kracht worden. Maar over het militaire antwoord op de gruwelijke terreuraanslagen hielden de Europese regeringsleiders zich vrijdag op de vlakte.

De wereld wacht al twaalf dagen gespannen op vergelding. De onzekerheid heeft gevolgen voor de financiële markten en leidt op het gebied van de interne veiligheid in de Europese lidstaten tot verhoogde waakzaamheid.

Europa maant ondanks de dreiging tot kalmte, slaagde er vrijdagavond zelfs in het woord 'oorlog' te vermijden, maar weet eigenlijk ook niet wat de volgende stappen zijn. In hun gemeenschappelijke verklaring noemen de Europese regeringsleiders gerichte Amerikaanse militaire represailles legitiem. Resolutie 1368 van de Veiligheidsraad schept volgens de EU een kader voor vergelding. Europa zegt, op aandringen van Frankrijk met name, dat de landen van de EU naar vermogen zullen bijdragen. En dat is een formulering, waarmee je alle kanten op kunt.

Europa wil de VS geen op de lange termijn geen carte blanche geven, zoveel is duidelijk. De EU vindt dat als je de wereld wilt mobiliseren tegen het kwaad, dit het best geschiedt onder de hoede van de Verenigde Naties. De brede coalitie van landen tegen het terrorisme kan volgens de EU alleen succesvol zijn als deze de steun heeft een neutrale organisatie als de VN.

Terwijl de Amerikanen doorgaan met de troepenopbouw in het Midden-Oosten en de Golf, gaat het diplomatieke offensief verder. En met name op dat vlak is Europa sinds die 11de september erg actief.

De Belgische minister van buitenlandse zaken Louis Michel reist vandaag met een hoge delegatie naar Pakistan, Iran, Saoedie-Arabië, Egypte, Jordanië en Syrië. De missie illustreert volgens hem dat Europa op een volwassen manier bezig is op het internationale podium. De EU mag zich volgens Michel niet langer in de marge van de gebeurtenissen profileren. Dat houdt bepaalde risico's in, geeft hij toe.

Hoe het ook zij, de toegevoegde waarde die de Europese diplomatie vertegenwoordigt, zal nieuw zinloos geweld wellicht niet kunnen tegenhouden. En waar dat opnieuw toe leidt, weet niemand op dit moment.

Woensdag vergaderen de defensieministers van de Navo in Brussel over de crisis. Anders dan dan sommige Europese bewindslieden beweren, hoeven de VS hun militaire antwoord niet vooraf te overleggen met de Navo. Dat heeft Navo-secretaris-generaal George Robertson gezegd in een Spaanse krant. De alliantie hoeft volgens hem geen bewijzen te zien voor de betrokkenheid van Osama bin Laden bij de aanslagen om artikel 5 van het Navo-verdrag in werking te laten treden. Dat opent de weg voor gerichte militaire acties, waarvan de EU in haar verklaring van vrijdagavond zegt dat overleg met alle lidstaten juist wel noodzakelijk is. Als de Navo-bondgenoten niet eens worden geconsulteerd, geldt dat ook voor de EU. Hoe pijnlijk ook. Maar dat is de tol van het leerproces dat de vijftien doormaken, op weg naar een buitenlands- en veiligheidsbeleid dat respect afdwingt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden